لباس قدیمی را بپوشید ولی کتاب نو بخرید.
خوش آمدید - امروز : دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷
خانه » آرشیو برچسب: بازار فرش

بایگانی برچسب ها: بازار فرش

بررسی نقوش حیوانی در طرح قالی های سنتی

بررسی قالی ها، دستبافته ها و زیراندازهای سنتی ایران نشان می دهد، در طرح و نقوش آنها از اشکال حیوانات به وفور استفاده شده است.
سابقه به کارگیری نقوش حیوانی طولانی تر از نقوش انسانی است ابتدا جادوگران و شکارچیان برای تسخیر روح جانور نقش آن را بر دیوار و سقف قسمت های تاریک غار ها می کشیدند، ولی به تدریج بر جنبه های تزیینی این نقوش افزوده شد. حیوانات از ابتدای تاریخ بشریت بی آنکه در تغذیه خود نیازمند بشر باشند خوراک و پوشاک او را تامین و یا به نحوی در زندگی انسان ها سودمند بوده اند. در قالی ها و دستبافته های روستایی و عشایری اردبیل به دلیل ارتباط نزدیک میان انسان و حیوان نقوش حیوانی جایگاه بسیار مهمی درمیان نقوش تزیینی این منطقه یافته است.

گروه اول حیواناتی هستند که در زندگی مردم حضور فعالی دارند این حیوانات اهلی برای مردم سودمند بوده و وجود آنها برای ادامه زندگی ضروری است از میان این جیوانات می توان به مرغ، خروس، جوجه، گوسفند، بز، سگ و … اشاره کرد .

گروه دوم نقوش حیواناتی است که نماد پاکی زیبایی و وقار هستند از این میان می توان به کبوتر و طاووس اشاره کرد

گروه سوم نقوش حیواناتی است که نمادی از قدرت و درنده خوبی محسوب می شوند این حیوانات گاهی زندگی روستاییان و عشاییر کوچ نشین را مورد تهدید قرار می دهند از میان این حیوانات می توان به شیر و روباه اشاره کرد

گروه چهارم نقوش حیواناتی است که جنبه واقعی نداشته و بیشتر یک نقش تلفیقی محسوب می شود مانند حیوانی که پشت به صورت قرینه تکرار شده است و یا نقش شیر و خورشید.

نقش شیر و خورشید شکلی مرکب از نیمرخ شیری است که در پنجه راست شمشیری درست دارد و بر پشت او خورشید می درخشد این علامت نشان رسمی دولت و پرچم ایران در گذشته بوده است. پیشینه این نشان به روزگاران کهن مربوط می شود. به این بیان که در گذشته های دور، ایرانیان از خورشید که یکی از مظاهر خداوند و نمادی از میثاق پیمان زور و نیرو و عقاب که فر و شکوه سلطنت از اوست برای خود پرچم و درفش داشته اند ولی به تدریج نقش خورشید که درخشان ترین اجرام آسمانی و در نزد مردم باستان بلندترین جایگاه را داشته است و نقش شیر که دلیرترین درندگان به شمار می آمد با هم تلفیق شد.

آنچه از نقش شیر و خورشید به صورت واقعی وجود دارد رابطه علمی و نجومی بین برج اسد و خورشید است بدین ترتیب که در عرف منجمین برج اسد خانه خورشید است زیرا خورشید در میان بروج دوازده گانه یک دو خانه مخصوص داشته است.

در باره نقش شیر و خورشید روایت بسیاری موجود است چنان که ابن عبدی در سال های میانه قرن هفتم هجری قمری در کتاب مختصر الدول آورده است که کیخسرو بن عزالدین کیکاووس از حکمرانان سلجوقی آسیای صغیر عاشق دختر پادشاه گرجستان شد و تمایل داست که تصویر دختر را بر روی سکه ضرب کند. این خواسته با مخالفت اطرافیان و مسلمین قرار گرفت و چون اصرار کیخسرو را دیدند به ناچار صورت همچو خورشید شاهزاده خانم گرجی را بر فراز شیری آوردند تا هم خواست کیخسرو انجام شده و هم مخالفین چنین تصور کنند که مقصود نقش صورت طالع پادشاه است. بعد از کیخسرو بن کیکاووس تا دوره صفویه خبری از نقش شیر و خورشید نبود، تا آنکه در دوره صفویه می بینیم نقش خورشید به صورت نیم دایره بر پشت شیر چسبیده است که این امر را معلول شتابکاری نقاشان دانسته اند. در زمان شاه عباس این نقش بر سکه ها دیده می شود. بعد از صفویه قراین وجود نقش شیر و خورشید کم و گاهی قطع می شود تا اینکه در زمان قاجار دقیقا از سال ۱۲۸۰ هجری قمری یعنی از دوره حکومت ناصر الدین شاه نشان رسمی ایران شد در این دوره شیر به پا بلند شده و شمشیری که نشان شمشیر دودم حضرت علی (ع) یعنی ذوالفقار است را دست دارد نشان شیر و خورشید به عنوان نشان رسمی بر پرچم سر در ادارات و سکه ها وجود داشت سرانجام بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نشان پرچم جمهوری اسلامی جایگزین نشان شیر و خورشید شد.

با وجود این نقش شیر و خورشید امروزه نشان رسمی ایرانیان نیست ولی به دلیل ترکیب مناسب و زیبایی نقش هنوز در نقوش ورنی های منطقه اردبیل می شود نقش دیگری که در ورنی های اردبیل وجود دارد و بسیار شاخص است نقش سگ مرغ یا سک بالدار است. این نقش احتمالا ترکیبی از بدن سگ و تاج و دم طاووس یا بوقلمون می باشد و متاثر از نقش اژدهایی است که در دوره ساسانی به نقش مرغ مقدس یا گریفین تبدیل شد و نماد پادشاهی ساسانی است هر کدام از گروه های جانوری به نوعی در زندگی عشایری و روستایی حضور دارند.

دستبافته های سنتی

پستانداران

ویژگی نقوش این گروه از حیوانات در موارد ذیل دیده می شود :

ترکیب اصلی نقش حیوانی ثابت مانده ولی برخی از اعضای حیوان تغییر جهت داده است گاهی در مقایسه بین دو نقش مشابه به دلیل اینکه در ترکیب کلی زیراندازهای دستبافت فضای خالی وجود دارد و نقشی که باید در این فضا قرار گیرد برای آن مناسب نیست به ناچار نقش تغییراتی می کند بدین ترتیب که سر حیوان به عقب برگشته یا پوزه ی حیوان کوتاه شده است و یا دم حیوان به اشکال مختلف به صورت شکسته یا تا شده تصویر می شود این تغییر هیچ اثری بر ارائه ویژگی های خاص نقوش حیوانی ندارد.
گاهی در مورد یک حیوان حالت های مختلف جانور هنگامی که با شرایط متفاوت روبرو است تصویر می شود به عنوان مثال حالت های مختلف سگ به هنگام دویدن نشستن وایستادن و یا حالت دم حیوان درنقوش حیوانی سگ دیده می شود که برخی از آنها عبارت است از :

حالت دوم سر و گوش ها به هنگام شنیدن یا بوییدن چیزی
حالت دوم و بدن به هنگام حماه و تهاجم
حالت بدن به هنگام ابزار دوستی
حالت بدن به هنگام دویدن
حالت بدن به هنگام نشستن

شکل پوزه پستانداران گاهی با منقار و نوک پرندگان در آمیخته و نمی توان آن را به عنوان یک عامل شناسایی نقش شناخت .
گاهی برای نقوش پستانداران اعضایی گذاشته می شود که با سایر ویژگی های نقش حیوان مغایرت دارد بدین معنی که نقش حیوان مغایرت دارد بدین معنی که نقش حیوان چهارپا با تاج کاکل و دم پرنده دیده می شود.
در برخی از نقوش حیوانی ترسیم شاخ به صورت بسیار منظم و شاخص تصویر شده است گاهی نقش دم کاملا شبیه شاخ است و گاهی به صورت متصل به هم رسم می شوند .
به طور کلی اغلب بافندگان سلیقه خود را در بافت نقش و ترکیب بندی آنها در دستبافته ها دخالت می دهند گاهی یک نقش به شکل های مختلفی اجرا می شود بدین معنی که خطوط محیطی نقش گاهی به صورت پلکانی گاهی با خطوط تقریبا صاف و منحنی در بافت اجرا می شود.
چشم ها اغلب به صورت مربع مستطیل مثل و یا ذوزنقه رسم می شود که در برخی موارد ویژگی خاص چشم حیوان را در خود دارد که با مشاهده آن می توان نوع حیوان را تشخیص داد
با آن که در نقوش حیوانی بدن حیوان از نمیرخ رسم می شود ولی تعداد پاها همیه دوتا نیست بلکه تعداد آن متغییر است و تعداد پای حیوان غالبا به صورت چهارپاست ولی حتی نقش حیوانی با ده پا نیز رسم شده است در مواردی مانند نقش حیوانی اسب دو پای حیوان به جای سم چنگال پرندگان دیده می شود .

بهترین فرش ماشینی کدام است؟

برای انتخاب بهترین فرش ماشینی به چندین نکته می‌بایست توجه شود که در ادامه این نکات را مشاهده خواهید نمود.

عمر فرش

عمر فرش ماشینی در نتیجه‌ی عوامل مختلفی ممکن است متغیر باشد. نخستین و مهم‌ترین عامل، جنس به کار رفته در نخ تار، نخ پود و نخ خاب فرش ماشینی است. الیاف اکریلیک و پشم بیشترین عمر و دوام را دارا هستند و برای مدت طولانی حتی تا بیش از ۳۰ سال قابل نگهداری و استفاده هستند. برخی الیاف دیگر مانند پلی‌استر( ابریشم مصنوعی ) و پلی‌پروپیلن عمر کمتری دارند و برای محل‌های پر رفت و آمد مناسب نیستند. پردازش‌های خاصی مانند هیت‌ست که ممکن است روی الیاف انجام شود نیز در افزایش عمر و دوام فرش اثر دارند.

در الیاف مشابه نیز درجه کیفیت‌های مختلفی وجود دارد که تنها الیافی با بهترین و بالاترین درجه کیفیت می‌توانند فرش‌هایی با بالاترین درجه عمر و کیفیت را نتیجه دهند. برای مثال الیاف اکریلیک با درجه بندی‌های مختلف و طول الیاف گوناگون در تولید فرش ماشینی مورد استفاده قرار می‌گیرند. الیاف با کیفیت کمتر، پرزدهی زیادی دارند و در زمانی به مراتب کمتر از الیاف با درجه کیفی بالا از بین می‌روند.

برنامه‌ریزی برای مدت زمان استفاده از فرش در قیمت تمام شده‌ی آن نیز موثر است. برخی فرش‌های زینتی ممکن است ظاهر زیبا، دوام کم و قیمت زیادی داشته باشند.

تراکم و شانه فرش

فرش ماشینی در دو بعد عرض و طول دارای تعداد گره‌های متفاوتی است. گره‌های عرضی فرش شانه و گره‌های طولی فرش ماشینی، تراکم نام دارند. هر چه تراکم و شانه‌ی فرش بیشتر باشد، حجم نخ به کار رفته در آن نیز بیشتر خواهد بود. در نتیجه فرش ریز‌بافت‌تر و دارای سطحی سخت‌تر خواهد بود.

افزایش تراکم و شانه علاوه بر افزایش وزن فرش، سبب افزایش قیمت آن نیز خواهند شد. فرش‌هایی با تراکم کمتر یا فرش‌های شگی را برای اتاق خواب که نرمی بیشتری مورد نیاز است، مناسب‌تر هستند و فرش‌هایی با تراکم و شانه‌ی بیشتر برای محل‌های پذیرایی که ریزبافتی و زیبایی بیشتری لازم است، بهترند.

رنگ زمینه فرش ماشینی

رنگ زمینه‌ی فرش ماشینی از چند جهت قابل توجه است. نخست اینکه فرش‌های روشن را در زمان‌های کوتاه‌تری می‌بایست شستشو دهید. شستشوی زیاد سبب کاهش عمر فرش نیز می‌شود. بنابراین استفاده از فرش‌هایی با رنگ زمینه‌ی روشن برای محل‌هایی که رفت و آمد زیاد است یا کودکان به بازی می‌پردازند مناسب نیست.

از طرف دیگر فرش‌های روشن سبب می‌شوند فضای منزل بزرگتر دیده شود و فرش‌هایی با زمینه‌ی تیره سبب پر شدن فضا و کوچک‌تر شدن آن می‌شوند.

طرح فرش ماشینی

فرش ماشینی در طرح‌های متنوعی تولید می‌شود. برخی طرح‌ها با نقشه‌های پر تراکم، برخی با نقشه‌های ساده، برخی با طرح‌های سنتی و برخی با طرح‌های مدرن بافته می‌شوند.

انتخاب طرحی که مناسب فضای مورد استفاده باشد و سبب نمایش یا عدم نمایش لکه‌های احتمالی باشد در انتخاب فرش می‌بایست مورد توجه قرار گیرد.

فرش‌های بدون ترنج یا مرکز برای بزرگتر جلوه دادن فضا مناسب هستند. فرش‌هایی با طرح شلوغ سبب کوچک‌تر دیده شدن فضای منزل خواهند شد.

مدرن یا سنتی

فرش‌های ماشینی علاوه بر شکل سنتی که مشابه فرش‌های دستباف هستند در مدل‌های جدید و مدرن نیز بافته می‌شوند. برخی فرش‌های مدرن ممکن است برای برخی کاربردها مناسب یا نامناسب باشند. فرش‌هایی که پرزهای بلند دارند برای محل‌های پر رفت و آمد مناسب نیستند زیرا احتمال باعث آسیب‌دیدگی آن‌ها و کاهش عمر مفیدشان خواهد شد. همچنین در محل‌هایی با آلودگی زیاد، این نوع فرش‌ها به زودی آلوده می‌شوند و به دلیل سخت‌تر بودن جارو و شستشو سبب ایجاد دردسر برای مصرف کننده خواهند شد.

فرش‌های مدرن( به طور ویژه فرش‌های مدرن شگی ) را برای اتاق خواب یا محل‌های کم رفت و آمد می‌توان مورد استفاده قرار داد.

شرکت تولید کننده

یکی از مهم‌ترین عوامل در هنگام انتخاب بهترین فرش ماشینی، توجه به برند یا مارک یا شرکت تولیدکننده‌ی آن است. تولیدکنندگان بسیاری وجود دارند که به ارائه‌ی فرش ماشینی می‌پردازند. برندهای معتبر فرش ماشینی، برای جذب و نگهداری مشتریان تلاش بسیاری می‌کنند و به همین دلیل احتمال خرید فرشی با کیفیت و عمر و دوام از این تولیدکنندگان بیش از کارخانجات ناشناس است.

اسفند و شستن قالی

امروز با منظره ای رو به رو شدم که بی اختیار مرا با خود به خاطرات دوران کودکی فرو برد. منظره قالی پهن شده‌ای بر روی دیوار که چشم انتظار خورشید نشسته بود اما بارش برف غافلگیرش کرده بود و حال باید چند روزی منظره شهر را زیبا می‌کرد! احساس کردم خیالش راحت است چون گل‌هایش دغدغه سرما و یخبندان ندارند و سوز سرما شاخ و برگ‌هایش را نمی‌خشکاند. یاد متن زیبایی افتادم که مدت‌ها پیش در روزنامه خوانده بودم. دوباره پیدایش کردم تا اینبار با هم آن را بخوانیم، فکر می‌کنم ارزشش را داشته باشد.

نمی‌دانم اسفند برای شما چه مفهومی دارد؟ اما برای من یعنی شکار یک روز آفتابی و پهن کردن در وسط حیاط یا در کوچه‌ای خلوت و آب‌گرفتن به آن و شستن و شستن تا آمدن بهار آسان شود. اما گل‌های قالی خود اعلام بهار است به خانه‌ی یک ایرانی. در هر کجای ایران که زندگی کنی چنین بهاری در خانه داری. در کویر یا کوه‌های سر به فلک کشیده‌ی البرز و زاگرس…

بخش بزرگی از کشور ما ایران در دل کویر است و هنرمندان قالی‌باف، با نقش و نگارهای فرش، رنگ و تازگی و گل و ریحان به خانه‌ها می‌آورند. داشتم می‌گفتم قصه‌ی آن اسفندها را. فرش‌ها را که پهن می‌کردیم باید آن‌ها را می‌خیساندیم. چه کیفی داشت، شستن‌ گل‌هایی که از زمستان و دوده‌ی بخاری‌ها چغر شده‌ بودند و سیاه. پارو کشیدن و وقت خسته شدن، بهانه آوردن که فردا امتحان دارم. سُر خوردن روی کف‌ها… حباب‌ها کدورت و سیاهی را از روی قالی می‌زدودند.

طرح‌های فرش زیبا هستند، گویی شعرهایی هستند که به زبان تصاویر سروده شده‌اند. طرح‌های شاه‌عباسی همراه طرح‌های اسلیمی‌، اسلیمی‌های دهن اژدری، نقش‌های گلدانی، طرح‌های درختی، درختی‌های حیوان‌دار، بته جقه، بته سنندجی، بته افشاری، طرح‌های خشتی و طرح‌های محرابی…

و اگر باران می‌گرفت و برف می‌آمد که فرش‌ها باید چند صباحی روی دیوارهای شهر باقی‌ می‌ماندند. چهره‌ی شهر آن روزها زیبا بود. روی هر دیوار یک تابلوی زیبا با نقش‌های فرشی مزین می‌شد. سرخ ،سبز و آبی… اسفند، چنین شناسنامه‌ای داشت. هنوز هم در شهرهای کوچک این تصویر زیبا دیدنی است. روزهای اسفند،زمان قالی‌شستن است. اولین رکن خانه‌تکانی. آماده شدن برای رسیدن عمو نوروز…

راستی سری به گل‌های قالی‌ خانه‌تان بزنید ، شاید نیاز به تیمار دارند. خدا کند که این تابلوی بهاری از خانه‌های ایرانی کم نشود.

شمارش تعداد گره های فرش دستبافت

انواع گره فرش دستباف

انواع مختلفی از گره های فرش وجود دارد اما محبوب ترین آن ها، گره ی ترکی یا متقارن و گره ی فارسی یا نامتقارن (به این مدل سنه هم گفته میشود) این گره ها فقط مخصوص ترکیه یا ایران نیست و بسیاری از کشورها به این دو روش فرش می بافند. امروزه در بسیاری از مناطق ایران هم از گره ی ترکی بهره میگیرند زیرا دارای استحکام و مقاومت بیشتری است و به راحتی باز نمیشوند، همچنین از قلاب به جای دست استفاده میکنند.

 

نوع گره در هر فرش بسیار مهم است و برای ارزیابی منشا و محل بافت و همچنین شمارش تعداد گره در هر اینچ مربع ضروری است.

به طور کلی شمارش تعداد گره فرش دستباف به این صورت است که سراسر خطوط افقی و عمودی اندازه گیری میشوند و ضرب یکدیگر میشوند. به واحد اندازه گیری گره در فرش را (KPSI (knots per square inch میگویند. اکثر قالی های دستباف بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ گره در هر اینچ مربع دارند، اما بعضی از فرش ها مانند فرش هریس یا فرش های عشایری و فرش های کیفیت پایین شهرستان ها و روستاها زیر ۱۰۰ گره دارند به همین علت است که به آنها درشت بافت گفته میشوند. معمولا بالاتر از ۲۰۰ گره فرش های خوب شروع میشوند، بهترین قالی های دستباف که بیشتر در ایران تولید میشوند، ابریشم های ریزبافت است که بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ گره را پوشش میدهند و جز فرش های نفیس و گرانقیمت به شمار می آیند.

در عکس بالا میتوانید پشت یکی از فرش های ابریشم ایرانی را ملاحظه فرمایید که با گره فارسی بافته شده است. با استفاده از این مربع کوچک و یک سوزن میتوان تعداد گره را بدست آورد. این فرش دارای ۲۱ گره افقی و ۲۱ گره عمودی است که ضربدر یکدیگر مساوری است با ۴۴۱ گره در هر اینچ مربع که با توجه به عدد به دست آمده میتوان گفت فرش خوب و با کیفیتی است. اما در مورد گره های ترکی اگر با دقت به عکس زیر نگاه کنید خواهید دید که هیچ رنگ تکی و انفرادی در بافت فرش وجود ندارد و کاملا با نوع اول تفاوت دارد، حتی در راس و قله ی یک گل یا یک مثلث وجود ندارد به همین علت است جفت گره ها در محور افقی در واقع تنها یک گره است.

برخی دلالان و معامله گران تلاش میکنند برای شمارش هر نقطه در فرش های ترکی باف را یک گره به حسای بیاورند، در حالی که تعداد این نقاط رنگی در هر اینچ فرش باید تقیسم بر ۲ شود تا عدد درست و دقیق حاصل شود.
آخرین موردی که هنگام شمارش گره ها باید به آن توجه داشته باشید این است که پود فرش ها در برخی بافت ها کاملا قابل رویت است، این خطوط ممکن است به رنگ های باریک سفید،آبی،خاکستری یا رنگ های دیگر به صورت افقی دیده شود. این ها گره نیستند بلکه پودهای ضخیم و نازکی است که بین هر رج کوبیده میشوند که اگر فرش خوب بافته شود چنین خطوطی نباید به چشم دیده شوند.

 

تحریم فرش ایران، تهدید یا فرصت؟

در اول ژوئیه ۲۰۱۰ (۱۱ تیر ۸۹)، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، قانونی را امضا و ابلاغ کرد که به موجب آن ورود بسیاری از کالاها از ‌جمله فرش ایرانی از ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۰ (۸ مهر ۸۹)، به آمریکا ممنوع شد. این ممنوعیت شامل ورود فرش ایرانی از ایران و از هر مبدأ دیگر و حتی فرش‌های موجود در لوازم منزل مهاجرانی که برای اقامت به آمریکا نقل مکان می‌کنند، می‌باشد. قانونی که توسط باراک اوباما امضا شد، تحت عنوان قانون جامع تحریم­ها و محدود کردن ایران، در حقیقت اصلاحیه قانون تحریم ایران مصوب ۱۹۹۶ به شمار می‌رود که صرفاً برای تحریم کردن شرکت‌ها و اشخاصی بود که در بخش انرژی ایران سرمایه گذاری می‌کردند. قانون جدید، فعالیت‌های مورد تحریم را به مقدار زیادی افزایش داده است و هدف از این تحریم‌ها را وادار ساختن ایران به نشستن پشت میز مذاکره در خصوص فعالیت‌های هسته‌ای خود، بیان می‌کند.
این اولین بار نیست که آمریکا اقدام به تحریم فرش ایران می‌نماید. در اکتبر سال ۱۹۸۷ نیز رونالد ریگان قانونی را امضا کرد که به موجب آن ورود فرش ایران به آمریکا ممنوع شد. طی آن قانون، صادرات فرش از ایران به آمریکا ممنوع شد و فقط مهاجرانی که قصد آوردن لوازم منزل خود را داشتند، مجاز بودند که یک تخته فرش به همراه خود وارد نمایند. این قانون به مدت ۱۳ سال پابرجا بود تا اینکه در ۲۸ آوریل ۲۰۰۰ توسط بیل کلینتون ملغی شد.
این تحریم به منزله ابزاری برای وادار کردن ایران به پذیرش نظرات و به نوعی تسلیم در برابر خواسته‌های آمریکا به کار گرفته می‌شود. اصولاً تحریم در دنیای امروز به صورت یکی از اهرم‌های فشار در روابط بین‌الملل مطرح است و در طول چند دهه اخیر، شاهد به‌کارگیری آن علیه کشورهای مختلف دنیا هستیم. کشور ما نیز نه تنها در خصوص فرش و در چند سال اخیر، بلکه در مورد سایر کالاها نیز در سه دهه گذشته بارها از سوی آمریکا و برخی کشورهای اروپایی تحریم شده است.
در قرون گذشته، شکل حادتر تحریم در جنگ‌ها به صورت محاصره اتفاق می‌افتاد. در محاصره، ارتش مهاجم با اردو زدن در اطراف قلعه یا استحکامات گروه دیگر ،مانع رسیدن هرگونه تدارکات، از ‌جمله تدارکات مواد غذایی، به این گروه می‌شد. طبیعی است که با این کار ارتش مهاجم می‌خواهد با به‌ستوه آوردن گروه محاصره شده و ایجاد فشارهای داخلی، شرایط را برای تسلیم و یا تضعیف ارتش دشمن فراهم آورد و در نهایت با یورش به قلعه و یا بدون حمله به آن، فاتح جنگ شود. طبیعی است که فشار زیادی در این دوران بر مردم درون قلعه وارد می‌شود و روال زندگی روزمره به خطر می‌افتد و حتی با گسترش گرسنگی و بیماری، ممکن است تعدادی هم تلف شوند. اما روی دیگر سکه این است که محاصره‌کنندگان نیز هرچند آزادی بیشتری دارند و امکان تهیه غذا و مهمات برای آنها فراهم است، ولی محدودیت‌هایی نیز برای آنها ایجاد می‌شود که در دراز مدت می‌تواند موجب گسترش اعتراضات و شورش‌های درونی شود. در تاریخ، شاهد محاصره‌های بسیاری هستیم که به نفع نیروی محاصره‌کننده خاتمه یافته است اما در تعداد قابل توجهی از محاصره‌ها نیز نیروی محاصره‌کننده، طرفی نبسته و بدون کسب نتیجه، و در حقیقت با واگذاری برخی نتایج به نیروی محاصره شده، به کشور یا موضع خود عقب نشینی کرده است.
چندین عامل می‌تواند در شکست دشمن در شرایط محاصره و تحریم، موفقیت‌آمیز باشد. این عوامل شامل وجود روحیه دفاعی در مردم، آگاهی آحاد مردم از اهداف، عزم همگانی برای رسیدن به هدف حتی با نثار جان خود در صورت لزوم، انجام پیش‌بینی‌های لازم توسط مسئولان و فرماندهان برای نگهداری و انبار کردن مواد غذایی به منظور مقابله با اثرات کوتاه مدت محاصره، یافتن راه‌هایی برای رساندن تدارکات و مواد غذایی از بین حلقه محاصره، اتحاد با نیروهایی خارج از حلقه محاصره برای یاری رساندن به نیروهای محاصره شده و در حقیقت به خطر انداختن نیروهای محاصره کننده از دو جهت داخل و بیرون، ایجاد تفرقه و وحشت در نیروهای محاصره کننده و نظایر آن است. مجموعه این عوامل می‌تواند به افزایش مقاومت در میان نیروهای خودی و کاهش انگیزه برای نیروهای محاصره‌کننده بینجامد. در این صورت با تحمل محاصره و گذشت زمان، امکان شکست حصر و عقب نشینی نیروهای محاصره‌کننده به وجود می‌آید.
از سوی دیگر، نیروهای محاصره‌کننده تلاش می‌کنند که در زمان کوتاه‌تری عملیات محاصره را با موفقیت به اتمام برسانند. این نیروها می‌دانند که افراد محاصره شده فشار زیادی را تحمل می‌کنند و با تشدید فشارها می‌توانند به نتیجه برسند، اما اگر زمان طولانی شود، ممکن است فشاری که به خود آنها وارد می‌شود نیز به تهدیدی درونی برای خودشان تبدیل گردد. یافتن راه‌های رسوخ به داخل قلعه، ایجاد محدودیت‌های کامل‌تر، اتحاد با نیروهای بیرون از حلقه محاصره برای پیوستن به حلقه محاصره و یا حداقل جلوگیری از حمله آنها از پشت سر، ایجاد تفرقه و یأس در نیروهای محاصره شده، حمله مستقیم به قلعه و تلاش در تخریب آن، و نظایر این از جمله تاکتیک‌های نیروهای محاصره‌کننده است.

تهدیدهای تحریم فرش برای ایران

تحریم، یک شمشیر دو لبه است که یک لبه آن بر کشور تحریم شده، فشار وارد می‌آورد و لبه دیگر آن متوجه تحریم‌کنندگان است. کشور آمریکا بزرگ‌ترین مصرف‌کننده قالی در دنیا است؛ به گونه‌ای که در سال ۲۰۰۳ میلادی نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار، و در سال ۲۰۰۹ بیش از ۲۶۰ میلیون دلار، واردات قالی به این کشور ثبت شده است. در سال‌های قبل از تحریم اول، ایران مقام اول صادرات فرش به این کشور را داشت و هرچند در سال‌های بعد، جایگاه نخست در این زمینه هرگز از آن ایران نشد و کشور هند این مقام را به دست آورد، اما میزان صادرات فرش ایران به آمریکا نزدیک به یک سوم از کل صادرات فرش کشور را تشکیل می‌داد. از دست دادن این بازار خوب، یکی از ضربات سنگینی است که به صنعت فرش ایران وارد می‌شود.
کسب رتبه اول واردات فرش در آمریکا توسط هند و در حقیقت واگذاری این بازار مناسب به رقیب، لطمه دیگری است که به صنعت فرش ایران وارد می‌شود و جبران آن، دشوار و تقریباً غیر ممکن است. همان‌گونه که آمار نشان می‌دهد در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ سهم ایران از این بازار از حدود ۲۴ درصد به ۱۳ درصد افت نموده، در حالی که سهم هند حدود ۳۳ درصد و در سال‌هایی تا حدود ۳۹ درصد نیز رشد داشته است.
حذف فرش ایران از مجلات طراحی داخلی، اشکال بزرگ دیگری است که به سبب این تحریم برای صنعت فرش ایران به وجود می‌آید. در دوران تحریم اول، شاهد بودیم که در مجلات طراحی داخلی آمریکا، متخصصان طراحی داخلی برای تکمیل مجموعه‌های خود و عرضه به مشتریان، از فرش‌های هندی و چینی استفاده می‌کردند. استفاده از این فرش‌ها در مجلات تزیینات داخلی، تأثیر فرهنگی عمیقی بر سلیقه مصرف‌کنندگان آمریکایی در درازمدت می‌گذارد به طوری که حتی پس از لغو تحریم، تمایل مردم آمریکا نسبت به خرید فرش ایران کمرنگ‌تر خواهد بود. از سوی دیگر، مجلات طراحی داخلی علاوه بر خود آمریکا، گستره توزیع وسیعی دارد و در برخی کشورهای اروپایی، آسیایی و آفریقایی نیز مورد توجه است. به این ترتیب، دامنه اثرگذاری فرهنگی آن نیز ممکن است فراتر رود.
مشکل دیگری که به وجود خواهد آمد این است که فروشندگان فرش ایرانی که در داخل آمریکا فعالیت می‌کردند و پیش از تحریم، بیشترین میزان درآمد را با فروش فرش ایرانی به دست می‌آوردند، پس از تحریم برای کسب درآمد، مجبور به روی آوردن به فرش‌های غیر ‌ایرانی خواهند شد. در حالت جدید، برای افزایش فروش خود و کسب درآمد الزاماً بایستی تبلیغ نمایند، بدین معنی که لازم است امتیازات فرش‌های غیر ایرانی را برجسته کنند و نقاط ضعف آنها را کمرنگ جلوه دهند؛ موضوعی که تا قبل از تحریم شاید برعکس آن را عمل می‌کردند. در این صورت، فرش‌های غیر‌ایرانی از حمایت مؤثر فرش‌فروشان نیز برخوردار می‌شوند که به جهت اعتمادی که قشر زیادی از مردم به آنها دارند، از بسیاری روش‌های تبلیغی دیگر مؤثرتر است.
در کوتاه مدت، تعدادی از فروشندگان فرش غیر ایرانی در آمریکا از کاهش عرضه فرش ایران خشنود خواهند شد، زیرا قدرتمندترین رقیب خود را به هر طریق برای مدتی از میدان بیرون می‌بینند. طبیعی است که در این زمان به دلیل کمبود عرضه، قیمت فرش ایرانی در آمریکا افزایش می‌یابد و به تبع آن، فرش‌های غیر ایرانی نیز تا حدی افزایش قیمت می‌یابند. هر چند که این موضوع، مقطعی است اما سود قابل ملاحظه‌ای برای مدتی کوتاه نصیب عده‌ای خواهد شد. از طرف دیگر، دلالان و واسطه‌هایی که بتوانند فرش ایران را به هر شکل، وارد بازار آمریکا نمایند، سود سرشاری از این معامله نصیب خود خواهند کرد. این موضوع باعث توسعه بازار غیر رسمی در کنار بازار رسمی می‌شود و در آینده، کار را بر فرش‌فروشانی که سابقه طولانی دارند و هزینه‌های زیادی برای این کار متحمل شده‌اند، سخت خواهد کرد و نوعی بی‌ثباتی در بازار فرش آمریکا ایجاد خواهد کرد.

تهدیدهای تحریم فرش برای آمریکا

تحریم فرش ایران، لبه دیگری دارد که به زیان آمریکا است. هنوز تعداد زیادی فرش ایرانی، زینت‌بخش خانه‌های مردم آمریکا است و زیبایی انکارناپذیر فرش ایرانی در منظر مردم قرار دارد. رقبای ایران باید سال‌های متمادی فرش بفروشند تا جایگاه واقعی فرش ایران را در دل مردم آمریکا از آن خود کنند. حاصل فروش فرش ایران، به خصوص در پنجاه سال اخیر، آن‌چنان وسیع است که می‌توان گفت با وجود میلیون‌ها متر مربع فرش ایرانی در منازل آمریکاییان و زیبایی منحصر به فرد آن، شاید بیش از این مدت، زمان لازم باشد تا بتوان در این حوزه به طور واقعی، جایگاه مساوی و یا برتر برای کشورهای دیگر قائل شد. این علاقه را در مردم آمریکا می‌توان حتی در میان سربازهای مهاجم آمریکایی به عراق و افغانستان مشاهده نمود که برخی از آنها از این فرصت استفاده کرده و به هر شکل ممکن، فرش ایرانی خریده و در مراجعت به کشور با خود برده‌اند.
ایرانیان فرش‌فروش در آمریکا و ایرانیان مقیم آمریکا که اولی بخش عمده‌ای از فرش‌فروشان آمریکا و دسته دوم، درصد مهم و قابل توجهی را در بین سایر اقلیت‌ها تشکیل می‌دهند، مصرف‌کننده و تبلیغ‌کننده فرش ایرانی هستند. هرچند این گروه‌ها در شرایط حداکثر فشار در ابتدای تحریم مجبور به سکوت می‌شوند، لیکن به مرور زمان و با کاهش اثربخشی تحریم و همزمان با افزایش نارضایتی‌های داخلی احتمالاً به انجام اعتراضات رسمی و تلاش در لغو این تحریم مبادرت خواهند کرد؛ همان‌گونه که در تحریم اول شاهد بودیم.
با تحریم فرش ایران، میزان اقبال مردم به فرش دستباف در آمریکا نیز کاهش یافته است، به گونه­ای که از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۹ مقدار واردات این کالا در آمریکا از ۴۸۸ میلیون دلار به ۲۶۶ میلیون دلار کاسته شده است. از دست رفتن نزدیک به نیمی از بازار فرش در آمریکا، زیان قابل توجهی برای صنف فرش‌فروش، ایرانی یا غیر ایرانی، وارد خواهد آورد و در نتیجه، نارضایتی در میان آنان گسترش خواهد یافت. بی‌توجهی به این نارضایتی، عملاً برای حکومت آمریکا مقدور نیست و نمی‌تواند در بلند مدت آن را تحمل کند و همین موضوع، مقدمه‌ای بر رفع تحریم این کالا خواهد شد.
اقداماتی که فرش‌فروشان ایرانی در زمان تحریم برای غلبه بر آثار سوء و یا کاهش آن انجام خواهند داد، تصمیمات عاقلانه‌ای است که می‌تواند جایگاه و روند خاصی را برای خود ایجاد کند. پس از رفع تحریم، رفتار صادرکنندگان فرش ایران در بازار آمریکا با احتیاط بیشتری همراه خواهد شد و به همین دلیل، خساراتی که بر فرش‌فروشان آمریکا در زمان تحریم وارد خواهد شد، پس از آن نیز تا مدتی استمرار خواهد داشت. برای برطرف کردن آثار تبلیغی و فرهنگی ایجاد شده برای فرش ایران در زمان تحریم، فرش‌فروشان مجدداً باید هزینه‌هایی را تقبل کنند تا بتوانند بخشی از جایگاه اولیه را مجدداً به دست آورند.

تبدیل تهدید به فرصت

با شناخت تهدیدهای موجود و همچنین پیش‌بینی اقدامات بعدی که از سوی آمریکا سر خواهد زد، می‌توان راهبردی را اتخاذ نمود که تهدیدها را به فرصت تبدیل نماید. هنر مدیران صنعت فرش کشور و صادرکنندگان و تولیدکنندگان فرش ایران در این امر نهفته است که وضع موجود را به نفع وضع بهتری تغییر دهند. احتمال تشدید تحریم‌ها علیه ایران در مدت سه تا چهار سال آینده وجود دارد. با اتخاذ راهکارهای مناسب در همین مدت می‌توان به گونه‌ای رفتار نمود که اثرات منفی تحریم را کاهش دهد و خیلی سریع‌تر تحریم‌ها برداشته شوند. در ادامه به بخشی از این راهکارها اشاره می­شود.
توسعه بازارهای جهانی فرش از وضع فعلی به وضع جدید، با توجه به تغییراتی که در توازن کشورهای جهان در دوره بحران و رکود رخ داده است، یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که باید صورت گیرد. در بحران اقتصادی که از سال ۲۰۰۸ از آمریکا شروع شد و به سایر کشورهای اروپایی تسری یافت، برخی کشورها مانند یونان و ایتالیا که از مشتریان عمده فرش ایران بودند، دچار عمیق‌ترین بحران‌ها شدند. وضع سایر کشورهای اروپایی نیز که از مشتریان سنتی فرش ایران هستند، چندان بهتر از آن دو کشور نیست. در مقابل، تعدادی از کشورهای جهان از این بحران دور بوده و تأثیر کمتری از آن گرفته‌اند. شروع فعالیت‌های بازاریابی ساماندهی شده در این کشورها می‌تواند جایگزین خوبی برای بازار از دست‌رفته آمریکا باشد. در این میان، کشورهای معروف به BRICS یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی، می‌توانند مهم‌ترین گروه هدف را تشکیل دهند. این کشورها با دور بودن از آثار این بحران و داشتن ذخایر ارزی قابل توجه در حال حاضر می‌توانند به کانون صادرات فرش ایران تبدیل شوند و می‌توان صادراتی را که قبلاً به آمریکا صورت می‌گرفت، به این کشورها انجام داد.
کشورهای دیگری نیز که از ثبات اقتصادی بهتری نسبت به کشورهای اروپایی برخوردارند، می‌توانند به عنوان گروه هدف دیگری مطرح شوند. فرش ایران قبلاً در برخی از این کشورها حضور پررنگی داشته است که باید پررنگ‌تر شود و یا حضور کم‌رنگی داشته که لازم است تقویت گردد. برای نمونه، بازار ژاپن از حدود ۲۷ میلیون دلار واردات قالی در سال ۲۰۰۷ به حدود ۲۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۹ کاهش داشته است، اما پتانسیل­های موجود نشان می­دهد که ظرفیت بالقوه برای افزایش واردات فرش دستباف وجود دارد. در این کشور صادرات فرش ایران حدود ۱۰ میلیون دلار است، در حالی که در این دوره هند از نیم میلیون دلار به حدود یک میلیون دلار افزایش و کشور چین از بیش از ۵ میلیون دلار به حدود ۲ میلیون دلار، کاهش داشته است. در کشورهای عربی که عمدتاً مشتریان فرش ایران هستند، با توجه به افزایش قیمت نفت، ظرفیت بالقوه بیشتری ایجاد شده است و می­توان توسعه بیشتری را در این بازارها انتظار داشت. همچنین کشور استرالیا که در قاره اقیانوسیه واقع شده است و در شرایط بحران اقتصادی حاضر، از نظر اقتصادی در وضعیت نسبتاً مناسبی به سر می‌برد نیز می‌تواند به عنوان یک بازار هرچند کوچک، مورد توجه متولیان و صادرکنندگان فرش قرار گیرد.
دور زدن تحریم در فاصله سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۰ به کرات توسط فروشندگان فرش صورت می‌گرفت. این اتفاق در دور جدید تحریم‌ها دشوار‌تر شده است و مسئولان گمرک آمریکا با آمادگی بیشتری نسبت به قبل مانع آن هستند‌، اما تجربه ثابت کرده که این کار، شدنی است و با نفوذ به داخل بازار آمریکا می‌توان عدم کارآیی سلاح تحریم را برای به زانو درآوردن فرش ایران نشان داد.
در مجموع می‌توان گفت که با دور زدن تحریم‌ها و یا تبدیل آن به فرصت، می‌توان در گذر زمان بر تحریم‌ها و اقداماتی که در حال حاضر به زیان تولیدکنندگان و فروشندگان فرش ایران است، فائق آمد و اسباب موفقیت بیش از پیش را فراهم نمود.

بررسی صد سال سهم فرش در اقتصاد ایران

مقدمه

در جهان کمتر هنری استمرار یافته در تاریخ اقوام و بر انگیخته از ذهن انسان می توان یافت که همچون فرشبافی ضمن داشتن جنبه هنری صد در صد، صنعتی و مصرفی و قوام بخش پایه های اقتصاد خانواده ها ، ایلات و عشایر و اقوام و کشورها و نیز متاعی تجاری و سود بخش باشد، بدون آنکه بتوان بین خواص متفاوت مذکور مرز و جدائی قائل گردید و مشاهده نمود یا جنبه ای را بر سایر جنبه های آن برتری داد. این ویژگی است که فرش را در میان دیگر دستاورد های هنری جهانیان پر آوازه و مقبول عام ساخته است.از لحاظ هنری این دستباف چکیده ای از مجموعه هنرهای دستی انسان در طول تاریخ آشنایی او با هنر از جمله خط ،نگارگری صورتگری و نقاشی و تهذیب و تشعیر،منبت،معرق،خاتم،کاشی کاری ،منیاتور،سیاه قلم ، رنگ و رنگرزی و نیز مبین و سلیقه، استعدادو خلاقیت و تفکرو تجسم اوست .

 

 

اقتصاد فرش ایران

صنعتی دستی است زیرا با وجود توسعه دامنه بهره گیری از اهرم و چرخ و ماشین در عصر حاضر ، امور مربوط به آن از مرحله پرورش گوسفند تا چیدن پشم و رستن و تابیدن نخ و رنگرزی و طراحی و بافتن و سرانجام بریدن این دستباف از دار بدون هر گونه وابستگی انجام نشدنی است و بدین گونه صورت می پذیرد و بدین لحاظ است که عصاره هنر انسان و بهترین بیانگر طبییعت و تمنیات اوست .

مصرفی است نه تفننی ،تزینی محض است . کدام کالای دستی را می توان یافت که به این حد در متن زندگی و کاشانه اکثریت غریب به اتفاق جامعه حاضر باشد و پیوسته راحتی و آسایش هدیه کند .

قوام بخش پایه های اقتصاد افراد و خانواده ها و اقوام و در مجموعه کشور می باشد زیرا برای افراد سرمایه ای است مطمئن که روز به روز به ارزش آن افزوده می گردد و جهت کشور تامین کننده از ذخایر ارزی در سطح جهان است و تجربه نشان داده است که فرش در بین صادرات غیر نفتی مهمترین پشتوانه و تامین کننده اعتبار می باشد.

سرانجام متاعی تجاری و سود بخش است بدان گونه که هزاران سرمایه گذر ایرانی و غیر ایرانی را به خود مشغول داشته و جملگی ایشان از دست یافتن بدان خشنود و راضی اند.

تعریف فرش دستباففرش کلمه ای است عربی به معنی گستردن و گستردنی ،و آن هر چیز که گسترده شود،از قالی و پلاس و بستر و نظایر آن را شامل می شود.قالی از کلمه ترکی قالین می باشدو به معنی فرش بزرگ پرداز که با نخ و پشم به رنگها و نقوش مختلف می بافته ، و قال کوچک را قالیچه می گویند مقصود از فرش یا قالی دستباف ، فرشی است که بوسیله دست از تار و پود ساخته می شود و در این نوشته ها هر جا صحبت از فرش یا قالی می شود همان نوع دست باف مد نظر است .کما اینکه امروزه فرشهای ماشینی گسترش زیادی یافته اند که موضوع بحث ما نیستند

هویت فرش دستباف

فرش دستباف یکی از کهن ترین هنرهای پر افتخار ملت سربلند ایران می باشد که قدمتی چند هزار ساله داشته و با تمدن و هنر ایرانی به هم گره خورده است .فرش هویت دارد زیبایی دارد و از مهمترپیچدگی به اندازه تاریخ پر فراز نشیب ایران که باید به آن توجهی خاص مبذول گردد.

فرش دستباف یک جریان اقتصادی اجتماعی و فرهنگی را دنبال می کند که جریانات مثل سایر پدیدهای اجتماعی حرکت می کنندو نقش آفرین هستند :نکته مهم در این ارتباط این است که بسیاری از دست اندر کاران فرش سالها در انتظار معجزه های بودند که قرار بود دیگران انجام دهند.این انتظار نه تنها نه اهل فن را در غفلت نگه داشت بلکه فرصت را برای رقبای فرش ایران بیشتر فراهم کرد .به این دلیل است که اتکا ء به خود آغاز حرکت و همراه شدن با افزایش ایران است.فرش دستباف چشم انتظار اهل فن است که دستش را بگیرند تا حرکت آغاز شود.

بازار فروش

تهران بدون تردید از قدیم الایام بازار فروش ایران در هر دو حالت سنتی یا مدرن یکی از موثرترین بازارها در اقتصاد کشور بوده است.این بازار با وسعتی کم نظیر در تمامی شهرهای بزرگ ایران از عمده ترین مرکز مبادلات و گسترش اقتصادی می باشد با توجه به وسعت جهانی و پر بار بودن اقتصاد فرش و ارتباط تنگاتنگ این بازار ها، سیاست گذاری در این بخش مهم ،اهمیت ویژه ای را می طلبد . اصرار بخشی از بازار سنتی بر عدم تطبیق با علم روز و اقتصاد نوین و مشکلات عمدهای برای یک برنامه ریزی منسجم ایجاد کرده است.

تاریخ فرش دستباف

بدون شک قدمت استفاده از زیر انداز بدانگاه می رسد که انسان به فکر ساختن سر پناهی جهت تامین آسایش خود افتاد.

بافتن انواع زیر انداز نیز همان زمان با پرورش دام و استفاده از پشم بدین منظور بوده است و انسان پس از بهره وری از پوست حیوانات به اهمیت الیاف پی برده و بمرور به صورت های گوناگون از طریق بافتن گلیم و قالی از آن بهره گرفته است .

دراین زمان بی تردید مصادف با تغییر زندگی بشر زندگی بشر از مرحله توحش و زیست انفرادی در غارها به چادرنشینی و معاش خانوادگی و قبیله ای و اعتلای فکری او بود و انسان پس از احساس نیاز با این تغییر وضع جهت تامین آسایش بیشتر خویش بدان گردن نهاده است.بافتن فرش مانند سایر دستاوردهای بشر همواره رو به تکامل رفته و این پیشروی تا به آن حد با تکامل تمدن انسان عجین بوده است که گفته اند: هیچ هنری در جامعه خود به اندازه فرش توسعه و تکامل نداشته است . “اینکه اولین فرش بافته شده به صورت تار و پود به مردم کدام سرزمین تعلق دارد و آیا ایرانیان ویا چنییان خالق این هنرند یا سایر اقوام به درستی معلوم نیست اما فرش “پازیرک” که قدیمی ترین فرش دستباف بشری است که تا کنون کشف گردید و موجودات تا اندازه ای به این سئوال پاسخ می دهد و نشانی از محل بافت قالیهای اولیه را روشن می سازد.

با کشف قالیچه مذکور در مقبره سکایی ها در آلتایی مغولستان بوسیله پرفسور رودنکو که حدود ۵۰ سال پیش انجام شد قدمت تکامل فش به ۲۵۰۰سال قبل رسید.

در مغولستان نیز فرشهای کشف شده است که قدمت آن به قرن اول قبل از میلاد می رسد و وضع بافت و انتخاب مواد اولیه و نوع گره آن تک بر تار است نشان از داشتن تجربه دو هزار ساله در بافندگان این فرش ها می رسد.

اخیراً در ناحیه سن یانگ چین از مقبرهای قدیمی فرش چند صد ساله ای کشف شده ک نقش آن شباهتهایی به فرش ایران داشته دارد.

با کشفیات مذکور و سایر آثار آن می توان مرکز عمده فرش قدیم جهان ایران را ،آسیای صغیر ترکستان ،چین ،هندوستان ،مناطقی از شرق اروپا و شمال آفریقا دانست.

فرش ایران دارای تاریخی بس طولانی است . در ایران از دیر باز بافتن انواع فرش متداول بوده و انگیزه ای اجدادی داشته است.نوشته های مورخان ،جهانگردان،جنگجویان و آثار مکشوفه از گذشتگان گویای آن است که فرش بافی بصورت هنری دستی و مردمی و روستایی و عشایری در ایران سابقه ای بس دراز دارد.

پرفسور رودنکو کاشف فرش پاژیریک معتقد است: قالی مذکور که کار مردم ماد یا پارس و پارت (خراسان بزرگ )است.با توجه به نقشهای مشابه و همزمان این فرش در ستونهای تخت جمشید نیز این نظریه را تایید می کند.

فرش به عنوان نمودی از فکر و اندیشه بشری و متاثر از حس نوجویی او در طول تاریخ خود با فراز ونشیب ربرو بوده است گاه با فراغت فکری هنرمندان و محیط مناسبی که برای رشد و شکوفایی هنر ایشان ایجاد گردیده بعد اعلای خود رسیده و گاه صدماتی که براثر مصائب طبیعی و غیر طبیعی بر پیکر جامعه وارد شده است .

قالی بافی از صنایع دستی بسیار قدیمی ایران است . غلامرضا پوینده در مقاله خود با استفاده از تاریخ طبری چنین می نویسد :حسب روایات تاریخی ،زندگی هوشنگ پادشاه ایران به بیش از دو هزار سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد ودر ان به استفاده از پوست حیوانات به عنوان فرش اشاره شده است که هم می توان به استفاده از پوست حیوانات را باور داشت و هم می توان پشم و موی آنها را به عنوان پوششی برای کف محل زندگی انسانها در نظر گرفت .

اسکندر کبیر وقتی برای اولین بار مقبره کوروش بزرگ را بازدید می نمود ،مشاهده کرد که آن با قالی خیلی خوب پوشیده شده ونیز می گوید که در قصر تیسفون یا طاق کسری در زمان ساسا نیان یک قطعه قالی داشته که با جواهر و فلزات قیمتی پوشیده شده بود.

یکی از عجایب و نفایس دربار خسروپرویز ،پادشاه ساسانی ،چهار قالی از دیبای زر بافته به مروارید و یاقوت بوده که هر یک با یکی از فصول سال هما هنگی داشته است . در زمان صفویان مرکز قالی بافی در تبریز ،قزوین ،اصفهان و سایر شهرهای ایران به وجود آمده و کارگروهای مخصوص قالی بافی با تجهیزات لازم وبا تمرکز تولید در این زمان شکل گرفت .

کارگروهای منتسب به دربار نه تنها فرشهای مخصوص در بار را می بافتند بلکه به جهت تجارت و صادرات نیز همواره مشغول به فرشبافی بودند و مامورین سلطنتی نیز موظف به بازرسی فرشها دراین کارگاهها بودن تا اصالت آنها حفظ شود.

کم کم تجارت قالی به صورت امر عادی و رایج درآمد و صدور قالی از اصفهان و تبریز به کشورهای همجوار نظیر ترکیه در اروپا به فرش ترکی موسوم شدند.صدور فرش بوسیله پرتغالیها از طریق خلیج فارس و یا از هند به اروپا نیز رایج بود.

در قرن شانزدهم میلادی قالی ایران در اروپا کالایی پر شکوه و اعجاب انگیز به نظر می رسد از همین دوران دربارهای اروپایی و به دنبال آنها خانواده های اشرافی اروپا شروع به سفارش قالی ایرانی کردند . شاهزادگان هندی نیز از سفارش دهندگان فرش ایرانی بودند.

فرش دستباف ایرانی

از قرن هفدهم فرش های کاشان به دلیل مرغوبیت ظرافتش مشهور شد. در این قرن با انباشته شدن ثروت در کشورهای اروپایی تقاضا برای فرشهای بافته شده با نخهای طلا و نقره افزایش یافت . از آنجمله می توان سفارشات دربار لهستان به کارگاههای کاشان و بعضاً اصفهان را برای اینگونه فرشها نام برد. بعد ها اینگونه فرشهای زرین ابریشمی از آنجایکه به عنوان فرشهای ایرانی در اروپا شناخته شده نبوده به عنوان فرش لهستانی معروف شد.

در حمله افغان و بعد در دوران نادر، قالی بافی دوباره مورد آسیب قرار گرفت و تا دوران قاجار بهبودی در وضع آن پدید نیامد.

از قرن هجدهم فرشهای ایلات و عشایر ایران نیز در خارج مورد توجه قرار گرفت . در قرن نوزدهم مهم ترین مراکز تولید تبریز،جوشقان فکرمان و مشهد بودند.فرشهای صحنه ،ساروق و فرهان نیز به خاطر طرح های زیبا معروف شدند. در این قرن تجارت و صادرات بالا گرفت.

مهمترین کارگاهها در این دوره درتبریز،مشهد،کرمان،سلطان آباد و کاشان بوجود آمده ودر تاسیس اثر کارگاهها تجار آذربایجانی دست داشتند،زیرا عمده صادرات فرش نیز از طریق ترکیه توسط آنها انجام می گرفت. در این زمان استامبول پایتخت آنروز ترکیه به صورت مرکزی جهانی برای فرش ایران درآمده بود و اکثر تجار آمریکایی و اروپایی قالیهای ایرانی راز آنجا می خریدند.

تجار خارجی کمکم شروع به سرمایه گذاری در تجارت و تولید این کالا کردند وبا عرضه نقشه به تولید کنندگان نوعی تحمیل سلیقه غربی کردند که باعث تخریب برخی از طرحهای محلی شد.تکیه بر تولید بیشتر نیز باعث کاهش جنبه های هنری و افزایش جنبه های تجارتی فرش ایران گردید.

دولت موقت ایران در ابتدای قرن اخیر برای حفظ اصالت فرشهای ایرانی و جلوگیری از صرفاً تجاری شدن آن اقدماتی انجام داد که از آن جمله می توان ایجاد شرکت های سهامی فرش ایران ،به عنوان حافظ وناظر براصالت فرشهای ایرانی ،در سال ۱۳۱۴ نام برد.ازآنجا که در عمل ضابطه دقیقی بر نظارت وجود نداشت و اقدامی برای بهبود شرایط کار قالیبافی صورت نپذیرفت با حاکم بودن قوانین زور، تغییر و تحولی اساسی در بهبود این صنعت پدید نیامد وحتی با باز بودن دست عده ای که در تجارت فرش به دنبال سود زیاد و آنی بودند،تقلب در بافت و رنگ این هنر ایرانی رواج یافت که در بعضی موارد لطمات جبران نا پذیری به شهرت و اعتبار فرش ایرانی در بازارهای خارجی وارد آورد.همینطور با عدم وجود ضوابطی برای حفظ حقوق قالیبافان و حاکم بودن ضوابط ارباب رعیتی وضع اسف باری به قالیبافان محروم وبه خصوص کودکانی که در کارهای زراعی شرکت نداشتند تحمیل شد.

نکته ایی که در بررسی تاریخچه فرش در ایران باید اضافه کرد این است که اگرچه اکثر فرشهای مرغوب برای دربار تولید می شد ولی فرش حداقل در ایران و در کشورهای خاور نزدیک بر خلاف بسیاری از کشور های تولید کننده دیگر از زمانهای دور مصرفی عمومی پیدا کرده بود. این عمومیت مصرف درد میان مردم به احتمال زیاد عامل اصلی اعتلای صنعت فرش در ایران است وفرشهایی که برای مصارف عمومی بافته می شد، معمولاً محکمتر بود نظیر (فرشهای مساجد با تار چند لا) و نقش هایی مایه گرفته از فرهنگ عامه داشت. بسیاری از این نقوش تجسم عوامل طبیعی چون خورشید و ستارگان ویا علائمی برای حفظ جان از گزند حوادث بود.

اطلاعات فنی فرش ماشینی

تراکم فرش: هر تخته فرش دارای دو نوع تراکم طولی و عرضی می‌باشد.
تراکم عرضی فرش: تعداد ریشه (گره رنگ) که با شانه مشخص می‌شود در یک متر عرض فرش را گویند . مثال: قالی ۳۵۰ شانه یعنی در هر متر عرض فرش معادل ۳۵۰ ریشه (گره رنگ) بافته شده است. شانه‌های رایج بازار عبارتند از ۵۰۰٫۴۴۰٫۴۰۰٫۳۸۰٫۳۵۰٫۲۸۰٫۲۵۰٫۲۲۰ شانه.
تراکم طولی فرش: تعداد ریشه (گره رنگ) در یک متر طولی قالی را گویند. مثال: قالی با تراکم ۵۰۰ یعنی در یک متر طولی فرش معادل ۵۰۰ ریشه (گره رنگ) بافته شده است، تراکم‌های طولی رایج در بازار عبارتند از: ۳۰۰٫۴۰۰٫۵۰۰٫۶۰۰٫۷۰۰٫۸۰۰٫۹۰۰٫۱۰۰۰ رج می‌باشد. (تراکم طولی در روش‌های مختلف بافت فرش ماشینی نسبت به یکدیگر متفاوت هستند.

تعداد ریشه (گره رنگ) در یک متر مربع فرش: اگر تعداد گره رنگ در عرض معادل ۵۰۰ گره و در طول معادل ۱۰۰۰ گره رنگ است. پس تعداد ریشه (گره رنگ) در یک متر مربع ۵۰۰۰۰۰۰= ۱۰۰۰*۵۰۰
مود اولیه مصرفی در فرش:
جهت بافت هر فرش باید سه نوع نخ مصرف نمود:
نخ تاروپود و نخ پرز
نخ پرز یا رنگ: جهت بافت گره‌های رنگ استفاده می‌شود که به دور نخ پود به صورت گره و یا به شکل ‏U‏ قرار می گیرد و چندین نوع می باشد:
* نخ اکریلیک ۱۰/۵ دولا صددرصد اکریلیک خالص‏
* مخلوط نخ اکریلیک و پلی‌پروپیلن: که به صورت مخلوطی از الیاف اکریلیک و پلی‌پروپیلن ریسیده می‌شود.
‏* صددرصد پلی‌پروپیلن (‏p.p‏ یا بی.سی.اف (‏B.C.F‏))‏
نخ تار فرش: این‏ نخ به صورت مخلوط پنبه پلی استر ریسیده می‌شود، کیفیت الیاف مصرفی و نوع ریس آن عامل مهمی در دوام و زیبایی فرش است. این نوع نخ‌ها بیشتر در قالی‌های اکریلیک مصرف می‌شود و جهت نخ تار قالی‌های پلی‌پروپیلن و بی.سی.اف از همان جنس نخ پرز (یعنی نخ بی.سی.اف) بعلت ارزانی استفاده می‌شود.‏
فرش‌های ماشینی که از کارخانه صادر می‌شوند باید دارای برچسبی حاوی اطلاعات زیر باشند:‏
ابعاد: فرش ماشینی به هر شکل و اندازه که فروخته شود باید دارای آحادی باشند که این آحاد در سیستم متریک بیان شده و دارای حدود تلرانس ۵/۱± سانتی‌متر باید باشد.‏.‏
تعیین الیاف موجود: الیاف موجود در نخ پرز یا زمینه باید به درصد ذکر شودند. در صورتی که الیاف مورد مصرف از نوع الیاف مصنوعی باشد، باید نام ریشه‌ای و نام تجاری آنها اشاره گردد. اگر بیش از یک نوع الیاف در نخ پرز موجود باشد باید نام و درصد مصرفی هرکدام ذکر شود. لازم به ذکر است اعداد قید شده به عنوان درصد باید دارای حدود تلرانس ۳/۰ درصد نسبت به وزن کل الیاف باشند و در محاسبات مربوط به نخ پرز یا زمینه مقدار مواد ناخالص نسبت به وزن کل نباید از ۳ درصد تجاوز نماید.‏

هیت ست چیست؟

اصطلاح هیت ست شده در فرش ماشینی به چه معناست؟
اصطلاح هیت ست شده مربوط به نخ های به کار رفته در بافت فرشهای ماشینی می باشد و به فرآیندی گفته می شود که طی آن نخ بعد از ریسیده شدن با بخارو دما تثبیت می شود.
این عمل موجب تغییرات زیادی در کیفیت نخ و موازی آن کیفیت فرش می شود.
فرشهایی که با نخ هیت ست بافته میشوند به علت بهبود کیفیت الیاف. پرزدهی فرش به شدت کاسته می شود و این امر باعث کاهش بروز حساسیت در مصرف کننده می شود.
فرشهای هیت ست شده نرم و لطیف می باشد و پاخور بسیار خوبی دارد.
فرشهای هیت ست شده دارای پوشش و بافت حجیم و توپر می باشند.
کیفیت نخ های هیت ست شده بسیار بالاست و از استحکام و دوام بالایی برخوردار می باشد این امر سبب می شود که نخ در فرایند بافت دچار پارگی و آسیب نشود.

نخ های هیت ست شده از مقاومت بالایی در جذ ب گرد و غبار برخودار هستند این امر در سلامت و بهداشت مصرف کننده نقش بسزایی ایفا می کند.
در فرشهایی که با نخ هیت ست شده بافته می شوند فرش از زیر دست یکنواخت و یکدست برخوردار می شود این امر باعث جلوه نمایی نقشه فرش می گردد.
قابلیت جذب رنگ در نخهای هیت ست افزایش می یابد این فرایند باعث تثبیت رنگ نخ میشود و بعد از شست و شو فرش دچار رنگ رفتگی نمی شود.

شانه فرش ماشینی به چه معناست؟

تراکم عرضی گره های بافته شده در یک فرش ماشینی را شانه میگویند . شانه فرش بر حسب متر محاسبه می شود.

روش بدست آوردن شانه فرش :
وقتی گفته می شود فرش  ۱۰۰۰ شانه است منظور اینست که در یک متر از عرض آن ۱۰۰۰ گره وجود دارد.اگر به پشت فرش ۱۰۰۰ شانه اصیل نگاه کنید در ۱ سانتی متر باید ۱۰ گره وجود داشته باشد.

تراکم در فرش ماشینی به چه معناست ؟

منظور از تراکم در فرش ماشینی همان تراکم طولی فرش می باشد. تراکم مربوط به طول فرش (تار) می باشد که ان را با نام تراکم طولی می شناسیم.
شناخت تراکم فرش کار ساده ایست ولی یک تفاوت اساسی با شناخت شانه دارد . اینکه باید در نصف فرش و با ضریب ۲ محاسبه شود تا تراکم اصلی فرش بدست آید.

به عنوان مثال فرش ۳۰۰۰ تراکم باید در ۱ متر طول آن ۱۵۰۰ گره وجود داشته باشد تا با محاسبه ضریب ۲عدد ۳۰۰۰ را بدست بیاوریم.
اگر در مقیاس کمتر محاسبه کنیم برای فرش ۳۰۰۰ تراکم می بایست در ۱۰ سانتی متر طول آن ۱۵۰ گره و یا در ۵ سانتی متر طول آن ۷۵ گره وجود داشته باشد.
این راه حل ساده برای شناخت تراکم واقعی فرش بسیار کاربردی می باشد.

تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است