قالی بافی در دوران صفویان

پادشاهان سلسله ی صفویه علاقه وافری به هنر قالی بافی داشتند و بر همین اساس، برای اولین بار در تاریخ ایران، بافت قالی از خانه های کوچک به کارگاه های بزرگ راه یافت و رفته رفته، صادرات آن به کشورهای اروپایی به ویژه انگلیس، پرتغال و هلند آغاز شد.

دوران صفویان را می توان دوران اعتلا و شکوهمندی هنر ایران زمین دانست. به گونه ای که با قاطعیت می توان دوران صفویه را عصر زرین قالی بافی ایران برشمرد. اوج ترویج هنر قالی بافی در زمان پادشاهان صفوی به ویژه شاه اسماعیل در تبریز، شاه طهماسب در قزوین و شاه عباس در اصفهان بوده است. شاه اسماعیل تعداد زیادی از طراحان و نگارگران را از هرات به تبریز دعوت کرد و زیر نظر کمال الدین بهزاد (نگارگر مشهور ایرانی) قرار داد. هنرمندان در تبریز گرد آمدند و شاه اسماعیل کارگاه های قالی بافی بزرگی دایر کرد. شاه طهماسب فرزند شاه اسماعیل راه پدر را ادامه داد. او بسیار به هنر علاقمند بود. نقل است از زمان وی قالی ایرانی به عنوان تحفه بسیار نفیس، در روابط ایران با سایر کشورها نقش و جایگاه یافت. تعداد زیادی از مشهورترین و نفیس ترین قالی های تاریخ ایران از جمله قالی مشهور و تاریخی اردبیلی در زمان شاه تهماسب بافته شده اند. مکتب تبریز در هنر قالی بافی ایران، محصول دوران سلطنت این پادشاه هنردوست است. شاه عباس، دیگر پادشاه عصر صفوی، پایتخت خود را در سال ۱۰۰۶ ه.ق. اصفهان انتخاب نمود و با حمایت های خود از هنر قالی بافی، پایه گذار مکتب اصفهان شد. هنر قالی بافی در این مکتب به اوج خود رسید.

بافت فرش های بزرگ پارچه (فرش قواره بزرگ) ، به کارگیری مصالح جدید در بافت فرش همچون ابریشم و مفتول های زرین و سیمین و همچنین تحول بنیادی در نقش و نگار فرش ها، از جمله مهم ترین تحولات و تغییرات بزرگ در ژرفی بود که در دوران سلطنت شاه عباس صفوی در هنر قالی بافی ایران رخ داد. جهانگردان مشهور بسیاری مانند دلاواله (جهانگرد معروف ایتالیایی) و ژان شاردن (جهانگرد مشهور فرانسوی) از کارگاه های قالی بافی ایران در زمان شاه عباس صفوی بازدید کرده اند و بسیار مجذوب هنر و ظرافت فرش ایرانی شده اند. آنان از وجود کارگاه های قالی بافی متعدد در اصفهان،مشهد، تبریز، کرمان، کاشان، گیلان و … نوشته اند که با نظم بسیار بالا تحت نظارت به تولید فرش دستباف می پرداختند. برخی کارشناسان معتقدند، شاهان صفوی اولین بار در تاریخ، هنر فرش بافی را از ایل ها و طایفه های متحرک و روستاها و آبادی های کوچک به شهرهای بزرگ آوردند و تولید کارخانه ی فرش را بنا نهادند. هرچند از عوارض این تولید، سلطه نظام سرمایه سالاری شهری بر کارگاه های قالی بافی و در خدمت کارفرمایان درآمدن دست های هنرمند طراحان چیره دست و رنگرزان خوش ذوق و همچنین انگشتان ورزیده بافندگان متبحر بود. طرح ها و نقوش بسیار معروف سنتی فرش های ایرانی همچون فرش های گلدانی، درختی، باغی، شکارگاه، بندی و قابی، محرابی (سجاده فرش)، حیوان دار، اسلیمی، ترنجی و افشان محصول دوران صفویان است.
به جرات می توان گفت دوران صفویان اوج هنر قالی بافی ایران بوده است. از قالی های این دوره حدود ۱۵۰۰ قالی و قالیچه به جای مانده است که در حال حاضر بیشتر آنها در موزه ها و کلکسیون های دنیا نگهداری می شوند. در این دوره، به هنر قالی بافی به عنوان یک حرفه با اهمیت نگریسته شده و صادرات آن به کشورهای اروپایی آغاز می شود.

هنر قالی بافی در دوران صفویان

درسالهای پایانی سلسله صفویه تا ظهور فتنه افغان که به انقراض این سلسله منجر گردید توجه چندانی به هنر قالیبافی نمی‌شد. سلطان حسین صفوی آخرین پادشاه دوره صفویان در سال ۱۱۳۵ به دست افغان ها سرنگون شد، اما حکومت افغان ها بر ایران چندسالی دوام نیاورد. نادرشاه افشار با قتل عام افغان ها و در راس آنها اشرف افغان، در سال ۱۱۴۸ حکومت افشاریان را بنانهاد که تا سال ۱۱۶۱ دوام داشت. گرچه در دوران افشاریان به علت جنگ های متعدد، هنر فرش بافی همچون دوران صفویان رونق نداشت، با این حال، بافت فرش های نفیس همچنان در جای جای ایران ادامه داشت. از جمله اقداماتی که به نظر می رسد در دوران افشاریان انجام شده، اقدام نادرشاه افشار به احیای صنعت قالی بافی در خراسان بود که شهر مشهد را پایتخت خود قرار داده بود.

نخ هیت ست شده چیست؟

امروزه با پیشرفت دستگاه های بافندگی استفاده از نخ هیت ست شده جایگاه ویژه ای بین تولید کنندگان فرش ماشینی پیدا کرده است.

مزایای نخ هیت ست شده

اصولا فرایند هیت ست، یک نوع فرآیند بخار دهی است که به منظور افزایش کیفیت نخ می باشد.

به تجربه ثابت شده است که استفاده از نخ هیت ست شده علاوه بر بهبود کیفیت فرش ماشینی، راندمان تولید شرکت را هم افزایش می دهد به طوری که در یک واحد تولید فرش ماشینی بین ۷ تا ۱۰ درصد افزایش راندمان را خواهیم داشت. این افزایش راندمان به علت رفع بسیاری از عیوب نخ در مرحله هیت ست می باشد و این یکی از دلایل اصلی استقبال تولیدکنندگان فرش ماشینی از نخ هیت ست شده است. هیت ست کردن نخ تقریبا برای ماشین آلات با تکنولوژی بالای بافندگی فرش یک الزام است. امروزه سرعت بافت در حال افزایش است و به ویژه در تراکم های بالای فرش نخها باید مقاومت زیادی در برابر پارگی داشته باشند تا توقف های بیش از حد، تولید را مختل نکند.

از مهمترین خصوصیات نخ اکریلیک هیت ست شده می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- پفکی شدن نخ و در نتیجه کاهش میزان نخ مصرفی و پوشش بهتر فرش

۲- کاهش پرز فرش

۳- تثبیت حرارتی و تثبیت تاب

۴- زیردست نرم تر

۵- پارگی کمتر نخ در بافندگی

۶- تشخیص سر نخ ها در فرش بافته شده (دانه اناری شدن فرش یا Pin Point effect)

بطور کلی ماشین آلات هیت ست با استفاده از بخار آب بعنوان واسطه حرارتی عمل هیت ست کردن را بدون آسیب رساندن به الیاف نخ انجام می دهند.

آشنایی با سجاده فرش ماشینی

سجاده فرش که با نام معروف فرش سجاده ای نیز شناخته می شود و در عموم نیز با این نام بیشتر شناخته شده است از دو واژه ی مستقل سجاده و فرش بوجود می آید ، که میتوان به این مطلب پی برد که سجاده فرش ، فرشی است که نقشی از سجاده روی آن باشد و این نوع فرش گفته شده به دو دسته ی سجاده فرش دستبافت و سجاده فرش ماشینی تقسیم میشود. در ادامه این مقاله سعی شده است توضیح کاملی برای سجاده فرش ماشینی به همراه نکات مهم در خرید فرش سجاده ای قرار داده بشود که در ادامه می توانید آن را مطالعه بفرمایید.

تاریخچه سجاده فرش

در گذشته مردم بر این باور بودند که استفاده از سجاده به هنگام نماز آن ها را در آخرالزمان از آفتاب سوزان دور نگه میدارد ، به همین علت هنگام اقامه ی نماز همراه خود سجاده به مسجد میبردند. به مرور زمان مردم از بردن سجاده به مسجد خسته شده و فرش هایی که در مساجد بود به علت مشکلاتی مانند شستوشو و حمل و نقل باعث شد افرادی که در زمینه ی صنعت نساجی فعالیت دارند به فکر تولید سجاده فرش بیوفتند.
و سجاده فرش به نام های دیگری هم معروف است از جمله سجاده فرش یا فرش سجاده ای ، فرش نمازخانه ، فرش مصلی ، فرش مسجد .

سجاده فرش نماز به چه دلیل در مساجد استفاده میشود ؟

۱- تشخیص آسان قبله توسط نمازگذار.
۲- فرش سجاده ای بدلیل یکدست بودن نظم خاصی به فضای داخلی مسجد میبخشد.
۳- یکی دیگر از قابلیت های سجاده فرش ، پوشاندن تمام فضای مسجد است.
۴- ترمیم سریع و آسان سجاده فرش نماز به ظوری که اگر به یک سجاده صدمه وارد شود ، یک سجاده ترمیم یا تعویض میشود ولی در صورت داشتن فرش ۹ متر یا ۱۲ متر باید کل تخته فرش تعویض شود.
۵- فرش سجاده ای نسبت به فرش ماشینی مقرون به صرفه تر است.

مراحل نصب سجاده فرش:

فرش سجاده ای در حسینه ها ، مساجد و نمازخانه های مدارس استفاده میگردد و اصلی ترین قسمت نصب ، مشخص شدن جهت قبله است. برای ثابت نگه داشتن سجاده فرش بهتر است به جز چسب از ترمز فرش یا پیچ و مهره به صورتی که مشخص نباشد استفاده شود به دلیل اینکه جمع آوری آسوده تر است.

چند نکته ی مهم جهت خرید سجاده فرش :

انتخاب شانه و تراکم سجاده فرش

فرش های سجاده ای موجود در بازار فعلی معمولا چهارصد و چهل شانه ، پانصد شانه ، هفتصد شانه ، هزار شانه و هزارو دویست شانه و با تراکم های ۱۰۰۰ ، ۱۲۰۰ ، ۱۴۰۰ ، ۱۷۰۰ ، ۲۰۰۰ ، ۲۲۵۰ ، ۲۵۰۰ ، ۲۷۵۰ و ۳۰۰۰ هستند. اگر زیبایی فرش برای شما اهمیت دارد باید از سجاده فرش هایی استفاده کرد که تراکم و شانه ی آن بالا تر است ولی اگر دوام فرش برای شما مهم است سجاده فرش ۵۰۰ شانه با تراکم ۱۰۰۰ یا ۱۲۰۰ مناسب است.

کیفیت سجاده از نظر بافت و نوع نخ

در کشور ایران بدلیل استفاده کردن از نخ آکرولیک برای سجاده فرش و فرش های ماشینی ، باعث میشود فرش ها دارای پرزدهی و حساسیت شود ولی در کشور های دیگر از BCF استفاده میشود که هم ارزان تر است و هم امکان حساسیت در آن کمتر می باشد.

آشنایی با قالی امپراطور

فرش امپراطور در نیمه دوم قرن شانزدهم با تار و پود ابریشم و پرز پشم در ابعاد ۷۵۹٫۵*۳۳۹٫۱ سانتی متر با وزن ۶۵٫۳ kg در یکی از کارگاه های قالیبافی که برای شاه طهماسب فعالیت میکردند بافته شده است. گفتنی است این فرش دارای بیش از ۴۰۰۰ گره در متر مربع است، مشخص کردن مکان دقیق بافت این قالی تقریبا غیرممکن است اما احتمالا در مجاورت هرات یا از سبزوار خراسان سرچشمه گرفته است. پشم های قالی امپراطور از نوع بسیار با کیفیت است که کارشناسان احتمال دادند از پشم های بسیارظریف بره گرفته شده است.

رنگرزی به صورت گیاهی صورت گرفته است و کاملا نشان دهنده هنر رنگ آمیزی با استفاده از گیاهان رنگ زا در طبیعت بوده است.برای بسیاری از مردم درخشش و روشنایی این رنگ ها غیرقابل باور است و باید اظهار کرد بیشتر بخاطر رنگ های بکارگرفته شده شهرت جهانی دارد. رنگ درخشان و فروزنده سبز زمردی در حاشیه ها با قرمز لاکی در زمینه ی فرش توازن منحصر به فردی را برقرار کرده است همچنین در حاشیه اصلی طلایی رنگ و داخل زمینه اشعار فارسی ظهیرالدین فاریابی با خط نستعلیق حک شده است که باعث زیبایی و اصالت بیشتر گشته است. ناگفته نماند بعضی ها بر این باورند که این قالی متعلق به امپراطور روسیه پیتر اول است.

تاریخچه فرش امپراطور

طرح و نقشه ی فرش امپراطور دارای ریزه کاری های فراوانی است و زمینه ی آن پر از شاخه های مارپیچ،گل و برگ های عظیم، شکوفه های درهم آمیخته با پیچک های کوچکتر است، در میان اشکال بزرگ گل ها،جنگلی از حیوانات واقعی و افسانه ای قدرتمندی به چشم میخورد که برخی از آنها آزادند و برخی دیگر با حالتی خشمگین محبوس شده اند همچنین برخی از سرهای حیوانات در لابلای شاخه ها پنهان شده اند. (در عکس های زیر تمامی جزییات کاملا آشکار است) بدون شک قالی آنتیک امپراطور یکی از خاص ترین طرح ها را در میان فرش های ایرانی دارد. همچنین در سال ۱۹۴۱ به موزه متروپولیتن نیویورک واگذار شد اما متاسفانه شرایط آن بسیار وخیم بود و تار و پود ابریشم آن تقریبا از بین رفته بود و قسمت هایی از آن جدا شده بود به همین علت این قالی شگفت انگیز در ۶۰ سال بعد دوبار بیشتر در بین عموم نمایش داده نشد.لازم به ذکر است بیشتر از ۳ سال به طول انجامید تا آن را ترمیم و تا حدودی بازسازی کنند.

نقش قالی امپراطور

شعر کامل فرش امپراطور:

بیا که عهد چمن تازه کرد باد بهار/ که باز گشت چمن را طراوت رخ یار
چمن هنوز لب از شیر ابر ناشسته/ چو شاهد آن خط سبزش دمید گرد عذار
مخدّرات چمن جلوه م کینند امروز/ عروسیست نبات بنات را پندار
و گرنه بهر چه گردون شکوفه گل را/ سفیده بر زده گلگونه کرده بر رخسار
همه جواهر لعلست غنچه را در تنگ/ همه بضاعت مشک است لاله را در بار
ولی ز تنگ دلی گل بخود فرو شده بود/ نمی گشود دهان و نمی نمود عذار
فراز تخت زمرد نشست از شبنم بتاج/ لعل درآویخت لؤلؤ شهوار
بیاض دیده نرگس نگرتعالی الله که/ هست خیره ازو ؟ دیده اولو الأبصار
چمن ز غنچه نماید هزار خرگه سبز/ سفیده دم که زند ابر خیمه بر گلزار
شکوفه هر درمی را که داشت داد بباد سحاب/ هر گهری را که یافت کرد نثار
مذاکران چمن چون مقدسان فلک فراز/ سدره اشجار بین که در اسحار
دعای شاه جهان م کینند و میگویند که / باد تا ابد از عز و جاه برخوردار

طرح های مورد استفاده فرش کاشان

فرش کاشان معمولاً ترکیبی از طرحهای تزئینی بوده و از یک ترنج مرکزی چند قسمتی و لچکهای مربوط به آن تشکیل شده است. ترنج مرکزی در فرش کاشان از تعدادی ترنج متحدالمرکز تشکیل شده که ترنج میانی به شکل ستاره می باشد. زمینه و لچکهای فرش با ساقه های باریک و طرحهایی از برگ خرما، گلهای ختمی، گلهای نیلوفر آبی، گلهای سرخ کوچک، برگهای نوک تیز و … پوشیده شده است. ویژگی فرش کاشان این است که تمام گلها به شیوه ای طراحی شده که اندکی حالت هندسی داشته باشند.

این ویژگی آخر، پس از جنگ جهانی اول کاملاً از بین رفت و طرح جدیدی بر روی این فرشهای ظاهر شد که شامل مجموعه ای از گیاهان سبز و خرمی بود که به دور ترنج مرکزی دیده می شدند. ترنج به شکل بیضی بوده و تمایل به کوچک شدن دارد. معمولاً در این فرشها چهار یا شش عدد قاب حاشیه ای به اضافه یک لبه باریک ( حاشیه ای که در کنار فرش قرار گرفته و فقط دارای یک رنگ می باشد که رنگ زمینه فرش است ) وجود دارد.

در فرش هایی با ابعاد متوسط و بزرگ، ترنج حذف شده و به جای آن اسلیمی های گل داری قرار گرفته اند که کل فرش را می پوشانند. اگر به فرش های ابریشمی کاشان هم توجه کنیم متوجه می شویم که مجموعه تصاویر و حالات تصویرگری آن نسبت به سنت وفادار مانده است. در این فرشها اکثراً تصاویر پرندگان، چهارپایان، گیاهان، درخت سخنگو ، صحنه هایی از شکار و … دیده می شود. منظور از درخت سخنگو، درختی است که در انتهای شاخه های آن سر یک حیوان دیده می شود.

فرش کاشان از لحاظ طراحی تحت تأثیر طرح لچک ترنج اصفهان بوده است اما ظرافت و دقت فرش اصفهان را ندارد و رنگ بندی پایین تری هم دارد.

از طرح لچک ترنج سنتی ( ترنج ظریف و کشیده به رنگ آبی و سرمه ای که عیناً این رنگها در لچکها و حاشیه فرش نیز تکرار شده ) در یک زمینه لاکی رنگ و برعکس در برخی از مراکز فرش بافی ایران مانند کاشمر، یزد، اردستان و همچنین کشور مصر تقلید می شود.

آنطور که از سوابق تاریخی فرش بافی کاشان مشخص است این حرفه در کاشان پیشینه ای کهن دارد که علی رغم بحرانهای اقتصادی توانسته است همچنان به بقای خویش ادامه دهد.

خطرات و مضررات الیاف فرش ماشینی

فرش هایی که امروزه تولید میشوند به دلیل استفاده از مواد مصنوعی در تولید آن برای سلامتی انسان و مخصوصا کودکان مضر هستند. تا جایی که امکان دارد حداقل در اتاق کودک برای حفظ سلامتی آنها از فرش ماشینی استفاده نکنید.

پارچه ها و بافته هایی که در آنها از مواد طبیعی و ارگانیک ، مثل پنبه و پشم استفاده میشود بهترین راه حفظ سلامتی انسان ها است.
تقریبا همه فرش های ماشینی که در بافت آنها از الیاف مصنوعی استفاده میشود باعث آزاد شدن مواد شیمیایی در داخل محیط منزل شما می شود.
برای مثال در برخی موارد مواد زیر ممکن است در داخل فرش ماشینی وجود داشته باشد:
مواد سرطان زا شناخته شده مانند P-Dichlorobenzene در فرش ماشینی . این مواد شیمیایی نیز ممکن است توهم، آسیب های عصبی و بیماری تنفسی در انسان شود.
مواد شیمیایی ۴-PC که به فرش متمایز “بوی فرش جدید”  می دهد و با ناراحتی های چشم، بینی و مشکلات تنفسی مجاری فوقانی همراه است
ترکیبات ضد آتش با PBDEs، که ممکن است باعث صدمه به تیروئید، سیستم ایمنی بدن و اختلال در کارکرد مغز در انسان شود.
نکته سلامتی در قدیم دلیل بازار پسندی فرش دستبافت بوده است زیرا در ان از مواد طبیعی برای رنگرزی پشم استفاده میکردند.

فرش آکریلیک

اولین بار نخ آکریلیک ، در دهه ی ۱۹۶۰ در تولید فرش های ماشینی به کار گرفته شد . امروزه الیاف آکریلیک ، در صنعت فرش ماشینی کاربرد بسیار بالایی دارد . نخ آکریلیک نسبت به بقیه نخ ها در برابر شستشو فرش مقاوم تر است . فرش اکریلیک نرم و لطیف است و بوی مواد نفتی و پلاستیکی نمی دهد . در برابر حرارت های غیر مستقیم از جمله کتری ، اتو و غیره مقاومت بالاتری دارد .

نخ آکریلیک مثل پشم سبک و گرم است و از نظر ظاهری فرش آکریلیک شباهت بسیاری با فرش پشمی دارد و ماندگاری رنگ آن بسیار بالاست و رنگ های فرش آریلیک بسیار شفاف و روشن است . و هنگامی که دست روی فرش آکریلیک بکشیم احساس چسبندگی ایجاد نمی شود . فرش آکریلیک جز فرش های ضد حساسیت هستند و در برابر رطوبت مقاوم هستند .

فرش آکریلیک در مقایسه با دیگر قالی ها ، از عمر بیشتری برخوردار است . در جاهای پررفت و آمد توصیه میشود از فرش ماشینی آکریلیک استفاده شود چون این فرش ها گرد و غبار را کمتر به خود جذب می کند و در برابر پاخوردگی طول عمر بیشتری دارد و در برابر شستشو آبرفتگی ندارد .

آرایهٔ هندسی

شامل آرایه‌های:

آرایهٔ سیستان
آرایهٔ عشایرفارس
آرایهٔ کهگیلویه وبویراحمد
آرایهٔ بختیاری
آرایه ترکمن
آرایه جوشقان قالی
آرایهٔ باختران

آرایهٔ سیستان

دراین نوع آرایه نقش‌های زیادی به‌کار برده می‌شودکه ازجملهٔ آنها چنین است:آرایهٔ ماربسوزه، آرایهٔ هشت چنگک، آرایهٔ پروانه، آرایهٔ چنگک، آرایهٔ جانماز، آرایه پیچ، آرایهٔ ستاره، آرایهٔ سیب، آرایه چتر، آرایه جلک، آرایهٔ هشت پر، آرایه میخی، آرایهٔ گلدارو…

آرایهٔ عشایر فارس

آرایه‌های عشایرفارس به سه دسته تقسیم می‌شود: ۱. شکلهای شکسته مرکب:این نوع شکل‌ها با وجود شکستگی خوداز طرح‌های شهری مانند پیچک و گردان ساخته شده‌اند. ۲. شکل هاوطرحهای حیوانی ۳. اشکالی می‌باشند که رابطهٔ آنها مستقیم وآشکار نیست و به هم پیوسته نمی‌باشند. ویژگی مهم این نوع شکلهادرهندسی بودن آرایه‌ها بدون نیاز به طرح و بافت ذهنی می‌باشد. این نوع طرح‌هااشکال گوناگونی دارند که ازجملهٔ آن‌ها می‌توان به موارد زیراشاره کرد:

آرایهٔ گل هشت پر:قدیمی‌ترین نوع بافت در فارس می‌باشد که با گلبرگ‌هایی یکی درمیان سیاه و سفید و تیره و روشن کاربرد دارد. کمتر فرشی پیدا می‌شود که درآن گل هشت پر به کار نرفته باشد.

آرایهٔ اناری:قدیمی‌ترین نقش انار به اوایل هزاره سوم برمی‌گردد. در دوره ساسانیان گل‌های انار جایگزین برگ‌ها شده‌است. درنقش‌های اناری ایران قدیم دانه‌های انار پیدا نبوده فقط در یکی از قالی‌های دوران صفویان انار رامی‌شکافند و دانه‌هایش پیدا می‌شود.

آرایه‌های کهگیلویه وبویراحمد

آرایه‌های فرش کهگیلویه وبویراحمد به دودسته تقسیم می‌شود:

نقش‌های تزئینی:این نقش‌ها معمولاً نقش‌های تجریدی می‌باشند که با تغییر و تحولات زیاد توانسته‌اند به عنوان نقش اصلی اکثر بافت‌ها قرار گیرند که چند مورداز آن عبارت‌اند از:

آرایهٔ ستاره :این نوع آرایه در اکثر بافت‌های این استان دیده می‌شود و در متن قالی کاربرددارد. هشت پر دارد که پرهای آن شکل یک لوزی رانشان می‌دهند. آرایه گل وگیاه :گلهاوگیاهان با روشهای تجریدی ورئال برروی بافت‌ها نمایش داده می‌شوند و بافت این نوع نقش‌ها سلیقه‌ای می‌باشد. آرایهٔ سماور :این نوع نقش دراین استان فراوان بافته می‌شود و می‌توان گفت نوعی ازنقش‌های گلدانی می‌باشد. گاهی گل چندپر را روی سماور می‌بافند که شبیه به درخت زندگی است.

نقش‌های حیوانی

آرایه‌های بختیاری

این نوع آرایه به دو دسته تقسیم می‌شود: ۱. بررسی موتیف‌های خشتی بختیاری (شلمزار، قهفرخ، سامان، چالشتر):بیشتر موتیف‌های داخلی خشت در سامان و قهفرخ تجریدی می‌باشد و بعداً پره‌های چالشتری منطقه‌های دیگر به آن دست پیدا کرده‌اند و طرح‌های چالشتری پدیدآوردند. آرایه‌های قالی چالشتر را به طورکلی از خشتهای شلمزار، سامان وقهفرخ گرفتند. موتیف‌های خشتی قهفرخ، شلمزار و سامان با طرح چالشتری در سادگی و بافت آن باهم فرق دارند. نمونه‌ای ازآرایه‌های بختیاری دستهٔ اول:آرایهٔ گل پیاز، آرایهٔ درخت، آرایهٔ دهن اژدری. ۲. آرایه‌های هندسی دیگر نقش‌های بختیاری:آرایهٔ دوگل، آرایهٔ بوته شاهی، آرایهٔ رکابی، آرایه چپقی و…

آرایه‌های ترکمن

برای بافت این نوع آرایه از رنگ‌بندی ثابت استفاده نمی‌کنند و معمولاً نقش‌های چندضلعی درمتن ونقش‌های ریز به هم چسبیده در حاشیه کاربرد دارد. نمونه‌ای از آرایه‌های ترکمن را که می‌توان به آن‌هااشاره کرد شامل:

آرایهٔ حاشیهٔ اول:در دو نوع می‌باشد که یکی دراطراف قالیچه و دیگری در حاشیهٔ عرض به‌کارمی‌رود. حاشیه ی اول دارای رنگ قالیچه می‌باشد، ۳تا۰/۵ متر پهناداردودر دو طرف عرض قالیچه به صورت خطی پهن بافته می‌شود و این کار نشان‌دهندهٔ طایفهٔ هر بافنده می‌باشد.
آرایه قوش:به معنی پرنده می‌باشد و به رنگ‌های سفید و قرمز است و نشانگر شکل هندسی پرنده درحال پرواز می‌باشد.
آرایه خان قامچی:به معنی شلاق خان می‌باشد و شکل هندسی شلاق می‌باشد. ازاین نوع آرایه درحاشیه هااستفاده می‌کنند.

آرایه جوشقان قالی

این نوع آرایه به ۲بخش تقسیم می‌شود: الف. آرایه‌هایی می‌باشند که از نقشهای گردان اصفهان مثل نقش اسلیمی برداشت کرده‌اند و با نقش‌های ذهنی الهام گرفته از طبیعت مخلوط کرده وآرایهٔ جدیدی راساخته‌اند. مانند:

آرایهٔ غنچه:این نوع آرایه درنقشه‌های جوشقان فراوان یافت می‌شود و معمولاً به ۳ روش بافته می‌شود:

۱. غنچه‌هایی می‌باشند که از یک طرف به شاخه آویزانند. ۲. غنچه‌هایی که درنوک شاخه‌اند. ۳. غنچه‌هایی که از دو طرف به شاخه آویزانند.

آرایهٔ رجی:این گلهارابه تعداد ردیف‌هایی که می‌بافند به این اسم خوانده‌اند. مثلاً:۱۳رجی و۱۵رجی.

ب. آرایه‌هایی می‌باشند که از برداشت آرایه‌های دستهٔ اول پدیدآ مده و حالت تجریدی به خود گرفته‌اند. مانند:آرایهٔ سیرزنبق، آرایهٔ غنچه‌ای سه لنگ، طرح خنچ، طرح اسلامی و…

آرایهٔ باختران

آرایه‌های قالی باختران ۲ خصوصیت دارند:همگیشان شامل خطوط هندسی‌اند و شکل‌های هندسی درآن‌ها هم به صورت منظم و هم غیرمنظم‌اند. فرق شکل گیری آرایهٔ باختران با سایر مناطق ایران این است که اکثر خط‌های شکستهٔ این نوع آرایه با دو خط موازی تشکیل شده‌است. آرایه‌هایی که درقالی‌های باختران به‌کاررفته‌اند فراوانند. امابعضی از آنها کارایی بیشتری داشته‌اند. مثل:گل زنگوله، آفتابه، عروسک، چراغ، مسجد، حوض، مهروآیینه و… می‌باشند.

مشکل عمده کارخانجات فرش ماشینی در کشور چیست؟

فصل اقتصاد – رئیس اتحادیه صنف فروشندگان فرش ماشینی و موکت گفت: مشکل عمده کارخانجات فرش ماشینی در کشور نبود بازار مناسب است.
محمد هادی کمالیان در برنامه «روی خط بازار» رادیو اقتصاد افزود: «فروش» از جمله مولفه ‌های مهم و ضروری در برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت در هر کسب‌وکاری است.
وی در ادامه از وجود ۶۵۰ واحد تولیدی فعال در زمینه فرش ماشینی در کشور خبرداد و اظهارداشت: عمده این واحدها در دو شهرک صنعتی کاشان مستقر هستند.
رئیس اتحادیه صنف فروشندگان فرش ماشینی و موکت گفت: در حال حاضر اکثر کارخانجات تولید فرش ماشینی در کشور مجهز به دستگاه های مدرن روز دنیا و به تبع از قابلیت تولید فراوان نیز برخوردارند.
وی افزود: هم اکنون با توجه به مازاد تولید و در عین حال نبود بازار فروش اغلب کارخانجات فرش ماشینی و موکت با ظرفیت کامل کار نمی کنند.

 

کمالیان در مصاحبه با رادیو اقتصاد ضمن بیان اینکه مصرف سرانه فرش ماشینی در کشور ۸۰ تا ۹۰ هزار متر مربع است، اظهارداشت: بازار داخلی بیش از این کشش ندارد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود حضور درنمایشگاه های داخلی و خارجی را از جمله ابزارهای مناسب بازاریابی و ورود به بازارهای جدید برشمرد و گفت: برنامه ریزی و سیاست گذاری در کشور باید به نحوی باشد که تولیدکنندگان داخلی مشارکت جدی تری در این زمینه ها داشته باشند.
رئیس اتحادیه صنف فروشندگان فرش ماشینی و موکت افزود: حضور تولیدکنندگان فرش ماشینی و عرضه محصول در نمایشگاه های داخلی و خارجی نیازمند حمایت جدی از سوی بخش دولتی است چرا هزینه شرکت در این نمایشگاه ها بسیار بالاست.

وی اضافه کرد: اگر دولت هزینه تولیدکنندگان جهت شرکت در نمایشگاه را متقبل شود بطور قطع و یقین تولید داخلی بازار مناسبی برای فروش پیدا و در عین حال صاحبان کارخانجات و صنایع با دغدغه مازاد تولید مواجه نخواهند بود.
کمالیان در ادامه یادآورشد: جدا از این حضور بازدیدکنندگان خارجی در نمایشگاه های تخصصی داخلی در راستای بازاریابی بسیار موثر است که می طلبد دولتمردان در این مسیر نیز گام های بلندی بردارند.
برنامه «روی خط بازار» کاری از گروه کشاورزی شبکه رادیویی اقتصاد است که از شنبه تا پنجشنبه هر روز ساعت ۱۱ به مدت ۵۵ دقیقه به تهیه کنندگی «نازنین کتابچی و فرزانه صادقیان» با هدف ارائه یک تصویر بزرگ‌تر و کامل‌تر و قابل درک از رویدادهای مهم اقتصادی و رفع ابهامات اقتصادی بر روی موج اف‌ام ردیف ۹۸ قرار می‌گیرد و علاقمندان می‌توانند جهت دریافت فایل صوتی برنامه به سایت این رادیو مراجعه کنند.

آشنایی با گلیم قشقایی

گلیم قشقایی یکی از طرح‌های بافت گلیم است که بدست ایل قشقایی بافته می‌شود. مهمترین تولیدکننده گلیم قشقایی، دره شوری‌ها هستند.

گلیم قشقایی در آبان سال ۱۳۹۲ موفق به دریافت نشان اصالت یونسکو شد.

ویژگی‌ها

گلیم قشقایی قدرت و انرژی بالایی دارد که کمتر مشابه آن را در موارد دیگر می‌توان یافت. استفاده معدود از نگاره‌ّای کوچک و برخی تشابهات دیگر، بعضاً بیننده را به یاد گلیم‌های ترک‌بافتی همچون گلیم شاهسون می‌اندازد. این گلیم‌ها داراری برش چاک‌دار بوده و گاه در آنها از تارهای نخی و پشم طبیعی قهوه‌ای استفاده می‌شود. عشایر قشقایی تنها ایلی هستند که هم از نخ و هم از پشم برای بافتن گلیم استفاده می‌کنند. بطور سنتی گلیم‌ها از پشم بافته می‌شود به جز در هند که از نخ برای بافتن گلیم استفاده می‌شود.

در آن از رنگ‌های تند و روشن بیشتر از رنگ‌های تیره و سنگین (سرمه‌ای، قهوه‌ای و یشمی) استفاده می‌شود. معمولاً شامل چهار گروه نقش‌مایه است:

اشکال منظم هندسی. مانند: سرمه‌دان، چهارخال، شبه‌مَعْقِلی
تکرار یک نگاره خاص که می‌تواند با رنگ‌های مثبت و منفی همراه باشد. مانند: آیت آل (دست سگ)، خراسانی، تهرانی
نقش‌مایه‌های با هویت مستقل که ترکیب چندین نگاره‌اند. مانند: چین (گردگل)، قزل قیچی، آلماگل (گل سیب)، شانه، قیچی، شوشتری، آقاجری، لاک‌پشت، عربی، دوقاناق (دو بال)، نمکدان، یاقْلُق (دستمال)، چهار ماهی، خاک‌انداز، پروانه
نقش‌مایه‌های حاشیه‌ای. مانند: نقش اشکالی، کف ساده، محرمات، خشتی و قابی.

عمده‌ترین نقش‌مایه‌های گلیم قشقایی، لچک ترنج و محرمات است. شیوه رنگ‌بندی و نقوش ترنج‌دار این دست‌بافته از فضای رنگی‌ای برخوردار است که موجب تفکیک نقش‌ها از هم می‌شود. طرح‌های این گلیم ساده هستند و عمدتاً دارای حاشیه مداخل است و نقوش ریز و ساده ای دارد و از رنگ‌بندی شاد و سرزنده‌ای برخوردار است.