به چه نکاتی در خرید فرش دقت کنیم

انتخاب از روی سلیقه و آزادی عمل در انتخاب تصمیم خرید فرش را حتی‌المقدور در مواقعی که بازار ساکت‌تر است عملی کنید و با بازدید از چند تجارتخانه معتبر و ملاحظه امکانات و تسهیلاتی که برای شما فراهم می‌کنند فرش مورد نظر خود را از میان مجموعه فرش‌های آنان انتخاب کنید.

به چه نکاتی در خرید فرش دقت کنیم

نظرات مشورتی فروشندگان خبره فرش را قبول کنید ولی هیچگاه به طور مطلق تسلیم سلیقه و نظر آنها نشوید. فرشی را انتخاب کنید که مناسب با احتیاج شما و مطابق با بودجه شما و باب سلیقه شما باشد. در موقع خرید بدون روی دربایستی و ملاحظه‌کاری از فروشنده بخواهید تا تمام فرش‌هایی که در فرم و اندازه دلخواه شما است نشان بدهد و یا اصطلاحاً ورق بزند تا از میان آنها بتوانید چند تخته فرش را که بیشتر به سلیقه و نظر شما نزدیک است انتخاب کنید. سعی کنید از مؤسساتی فرش خریداری کنید که آزادی عمل و نیز امتحان فرش‌های انتخاب شده را برای شما بدون هیچگونه الزام خریداری فراهم کند و فرش‌های مطلوب شما را به منزل بیاورند.

● بررسی فرش از لحاظ طرح و اندازه

برای خرید فرش به اندازه‌های آن نیز باید توجه کرد. از چند سانتی‌متر اختلاف در ابعاد فرش در قسمت‌های بالا و پایین که اصولاً از مشخصات فرش دستباف می‌باشد می‌توان چشم‌پوشی کرد ولی بیشتر از این حدود بالاخص در قالیچه‌های کوچک عیب فرش به شمار می‌رود. با تا کردن فرش از قسمت میان و روی هم قرار دادن این دو قسمت می‌توان تقارن طرح را نسبت به محورهایی که از مرکز فرش می‌گذرند تشخیص داد. این عمل را می‌توان به وسیله متر و یا خط کش مدرج نیز انجام داد و فاصله نقاط مختلف فرش را نسبت به یکدیگر سنجید. تقارن رنگ نیز در اشکال بافته شده در فرش را مورد توجه قرار دهید و همچنین دقت کنید که موتیف‌ها و اشکال طرح در متن فرش ناتمام گذارده نشده باشد و هر خط و شاخه‌ای شکل و امتداد طبیعی خود را داشته باشد و ناگهان در میان طرح قطع و ناپدید نشده باشد.

● مطالعه فرش در نور طبیعی و توجه به رنگ آن و اطمینان از ثبوت رنگ‌های آن

همچنین فرش را باید از زوایای مختلف و در نور طبیعی مورد مطالعه قرار داد. رنگ فرش در جهت خواب آن تیره‌تر از رنگ آن در جهت عکس خواب فرش به نظر می‌رسد در نتیجه خطوط طرح درجهت عکس خواب به نحو مشخص‌تری دیده می‌شود. همچنین باید رنگ فرش در تمام سطح آن یکنواخت باشد و مخصوصاً در فرش‌های کف ساده دو رنگی و اختلالات رنگ دیده نشود. لذا رنگ فرش به اندازه کافی غنی و کامل باشد و قسمت انتهایی پرز با رنگ سطح فرش اختلاف نداشته باشد چون این اختلاف نمودار آن است که فرش با رنگ‌های جوهری رنگ شده است. با مالیدن تکه پارچه مرطوب بر روی قسمت‌های رنگ‌دار مشکوک می‌توانید از ثبوت رنگ‌های فرش اطمینان حاصل کنید.

● بررسی کیفیت پرزهای فرش

فرش را از نظر کیفیت پرزهای آن نیز باید مورد بررسی قرار داد. پرز فرش باید با دوام، درخشان و انعطاف پذیر باشد فرش‌های با پرز نرم نسبت به فرش‌های با پرز ضخیم دوام کمتری دارند و همچنین تمایل بیشتری به جذب گرد و خاک داشته و مانند فرش‌های با پرز خشن نیز تمیز نمی‌شوند.

● مطالعه پشت فرش از لحاظ نحوه تراکم و کوبیدگی پودها و یکنواختی طرح

شاید مهمرین عاملی که در انتخاب فرش باید مورد توجه قرار گیرد بافت آن است. برای بررسی چگونگی بافت فرش بهتر است آن را از قسمت پشت مورد مطالعه قرار دهید چون در پشت فرش کیفیت بافت مشخص‌تر است. با مطالعه پشت فرش به بسیاری از نکات آگاهی خواهید یافت که با بررسی رویه فرش امکان آن میسر نیست از قبیل تعداد گره‌ها، نحوه تراکم و کوبیدگی پودها و همچنین یکنواختی طرح، شمارش دقیق گره‌ها در واحد سطح را به کمک ذره‌بینی که به یک قاب مدرج به واحدهای اندازه‌گیری (سانتی‌متر – اینچ) متصل شده است می‌توان انجام داد. با این وسیله تعداد گره‌ها را در عرض و طول یک قاب جداگانه بشمارید و در یکدیگر ضرب نمایید تا تعداد گره‌های موجود در واحد سطح فرش به دست آید. ولی در این کار نهایت دقت باید معمول شود چه اختلاف شمارش یک و یا دو گره نتایج بسیار غلطی را در محاسبه کلی ارائه خواهد داد. برای صحت بیشتر محاسبه بهتر است شمارش گره‌ها را در چند نقطه مختلف فرش انجام داده و معدل آنها را ملاک محاسبه قرار دهید (تراکم قسمت‌های پایین فرش معمولاً بیشتر از قسمت‌های بالایی آن است).در مورد بافت فرش توجه داشته باشید که پود فرش‌های یک پوده هیچگاه به چشم نمی‌خورد و تنها در فرش‌های دو پوده و بیشتر است که بعضاً در پشت فرش امتداد پودها دیده می‌شوند و هرگاه ردیف‌های بافته شده بهتر کوبیده شده باشند پودها کمتر دیده می‌شوند.

● بررسی فرش از لحاظ پوسیدگی و همچنین رفوشدگی

با ملاحظه پشت فرش قسمت‌هایی را که بافت ناجور داشته و یا احتمالاً پوسیده و یا رفو شده باشند بهتر می‌توان تشخیص داد قسمت‌های رفو شده معمولاً زبرتر و محکم‌تر از دیگر نقاط فرش است و با کمی دقت علائم سوزن خوردگی را در آن می‌توان مشاهده کرده و بعلاوه با تا کردن فرش در سمت‌های مشکوک به پوسیدگی صدای خفیف و مخصوص شکستگی احساس خواهد شد.در موقع بررسی پرزهای فرش توجه داشته باشید ارتفاع پرز معیار ظرافت فرش نیست. برای کنترل کیفیت پرزهای فرش و چگونگی پرداخت آنها باید پرزها را با دست مالش داد در قسمت‌های مختلف ارتفاع پرزها باید به یک اندازه بوده و اثر از تموج در آنها نباید باشد.یکی از دلایل نامنظم بودن پرزها علاوه بر پرداخت ناجور و نامنظم شستشوی خشن الیاف فرش است.

● خرید از تجارت‌خانه‌های معتبر که فرش خریداری شده را ضمانت می‌کنند.

در مورد مکان خریداری فرش باید گفت که هیچگاه فرش را از افراد نامشخص و مشکوک خریداری ننمایید. برای از دست ندادن نقدینه خود و جلوگیری از گرفتاری‌های بعدی منطقی‌تر است حتی با قیمت‌های بالاتر فرش را از تجارت‌خانه‌های معتبر و با سابقه و شهرت خوب و یا از فروشندگان مجاز و سیار این مؤسسات خریداری کنید. به هنگام خرید فرش حتماً ورقه خرید و ضمانت‌نامه‌ای که حاوی تمام مشخصات فرش است از فروشنده درخواست کنید. این مدارک در موقع خرید و فروش بعدی، سرقت، بیمه و حمل و نقل فرش بسیار مفید واقع خواهد شد. در ضمانت‌نامه فرش‌های قدیمی و آنتیک علاوه بر مشخصات معمولی باید سال بافت و حتی‌المقدور شجره‌نامه فرش مندرج باشد.

● هماهنگی با دکوراسیون منزل

رعایت برخی اصول در رابطه با انتخاب فرش و دکوراسیون، علاوه بر آنکه نشانگر ذوق و سلیقه خریدار است در دوام و پاکیزگی و نمود هرچه بیشتر فرش نیز تاثیر انکارناپذیری دارد. در این ارتباط باید عوامل رنگ، بافت و طرح فرش را مورد توجه قرار داد به عنوان مثال فرش‌های کم دوام، ظریف، ابریشمی، قدیمی و عتیقه و یا زمینه روشن را نباید در اطاق نشیمن، نهارخوری و اطاق‌های کودکان قرار داد. محل‌های مناسب برای اینگونه فرش‌ها معمولاً اطاق‌های پذیرایی، خواب، کتابخانه و به طور کلی مکان‌های کم رفت و آمد می‌باشد. فرش اطاق نهارخوری باید به اندازه‌ای باشد که پایه‌های صندلی‌های مستقر در اطراف میزنهارخوری کاملاً بر روی آن قرار گیرد. به عبارتی دیگر ابعاد فرش باید از هر طرف حداقل ۶۰ تا ۷۰ سانتی‌متر بزرگتر از اندازه‌های میز نهارخوری باشد. در سالن‌های پذیرایی فرش مقابل مبل‌ها و کاناپه را به اندازه‌ای انتخاب می‌کنند که ضمن پوشش مساحت مور نظر مقداری از سطح آن نیز زیر پایه‌های مبل‌ها و کاناپه قرار گیرد.
توصیه‌ای دیگر در این مورد داریم و آن این است که هیچگاه مساحت مقابل کاناپه و مبل‌ها را با یک جفت قالیچه مفروش ننمایید که از نقطه نظر زیبایی تاثیر نامطلوب و ناخوشایندی دارد. به جای مفروش نمودن اطاق خواب با یک تخته فرش بزرگ که اجباراً قسمت‌هایی از آن زیر تخت خواب می‌رود توصیه می‌شود از چند تخته قالیچه کوچک و پاتختی ترجیحاً رنگ‌های روشن استفاده شود. عامل طرح در انتخاب فرش برای مکان‌های مورد نظر نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است به عنوان چند اصل کلی می‌توان گفت که در منازل و محل‌هایی که با مبلمان استیل و تزئین شده باشند. طرح‌های گلدار و همچنین فرش‌هایی با طرح‌های هندسی و در آپارتمان‌ها و ساختمان‌هایی که مبلمان آنها از نوع مدرن است فرش‌هایی با طرح‌های هندسی و شاخه شکسته جلوه و زیبایی بیشتری دارند. فرش‌های ترنج دار در سالن‌های پذیرایی و در محل‌هایی که نقش ترنج آن در معرض دید کامل باشد و قالی‌های با نقش سرتاسری و یا خنثی در سالن‌های نهارخوری و پذیرایی و نشیمن و کتابخانه منظره بهتری دارند.

انواع گلیم ایرانی

گلیم در دسته بندی صنایع دستی قرار میگیرد و نوعی دستبافته است که به عنوان کفپوش و مزین کننده مورد استفاده قرار میگیرد. گلیم به زبان ترکیkilim خوانده میشود که در دنیا به این نام میشناسند. در گذشته مواد به کار رفته در گلیم ها از ابریشم، پشم گوسفندان، موی بز و یا از دیگر حیوانات محلی گرفته میشد که در نوع طبیعی آن بسیار با کیفیت و از دوام بالایی برخوردار است، اما در حال حاضر از تار و پود مصنوعی با جنس پنبه استفاده میشود.
امروزه بسیاری از غربی ها به جهت دکور منزلشان از گلیم های مدرن بهره میگیرند که از محبوبیت ویژه ای برخوردار است. همچنین عده ای به عنوان جانماز هم از آن استفاده میکنند.
متداول ترین طرح و نقش هایی که در گلیم استفاده میشود نقوش هندسی و خطوط شکسته است،
تفاوت اساسی گبه با گلیم در این است که، اصولا در بافت گبه از نقشه ی از پیش طراحی شده استفاده نمیکنند و بافنده به صورت ذهنی شروع به بافت گبه میکند ولی برای بافت گلیم در چند نوع آن از ذهنی بافی استفاده میشود. عموما نقش های گبه با توجه به محل روستاییان و عشایر شکل میگیرد. همچنین گلیم بدون پرز است در حالی که گبه دارای پرزهای بلند و ضخامت بیشتری است.

روش های بافت گلیم

گلیم سوزنی: در این نوع گلیم با استفاده از روش سوزندوزی نقش ها و طرح هایی را به وسیله نخ های رنگی به روی پود ترسیم میکنند

گلیم ساده: در این مدل بافت از دو نوع چاکدار و بی چاک استفاده میشود، در نوع چاکدار آن پودها بدون آنکه از مدل خاصی بهره ببرد از لا به لای تارها عبور میکند و بعد از اینکه چند رج بافته شد رنگ پود تغییر میکند همچنین در این روش از دو طرف گلیم میتوان استفاده کرد. در مدل بی چاک گلیم مابین پودهای بکار رفته در بافت رنگ پودها تغییر میکند به همین علت چاک یا خلایی به وجود می آید.

گلیم سوماک: در بافت این گلیم مانند گبه بافنده از روی نقشه یا طرح نمی بافد و به اصلاح سینه باف میگویند. این مدل بافت از مابقی الگوهای دیگر از پیچیدگی بیشتری برخوردار است. طرح های این نوع گلیم ساخته و پرداخته ذهن گلیم باف است و ممکن است از هرچیزی که اطراف بافنده قرار گرفته است مانند زیستگاه خود، طبیعت و .. الهام بگیرد.

گلیم فرش: این نوع از گلیم در بین فرش های دستباف زیاد دیده میشود. بخش هایی از آن مانند نقش گل ها و شاخ و برگ ها پرزدار میباشد که این عمل باعث برجسته نشان دادن طرح گلیم میشود . گلیم فرش ها آمیخته ای از نوع سوماک و فرش است.

گلیم پلاس: این نوع گلیم در گذشته بیشتر بافته میشد ولی امروزه بافت آن بسیار محدود شده است. تار و پود گلیم پلاس ها از پنبه هستند، اما در گذشته تار آن از جنس پنبه بوده است و پود آن از نخ های نازک و لطیف پوشاک قدیمی روستاییان استفاده میشد. گلیم پلاس ها امروزه در بازار به وفور یافت میشوند و یا به عنوان پادری خریداری میشوند

زیلو: ابعاد زیلوها معمولا بزرگتر از دیگر گلیم ها است و بافت آن به نسبت راحت تر و دشواری کمتری دارد. طرح و نقش زیلوها عموما هندسی یا دارای خطوط موازی است همچنین تار و پود هردو از جنس پنبه میباشد.از ابعاد کوچکتر این زیلوها به عنوان زیرانداز استفاده میکنند.

انواع گیم ایرانی

انواع گلیم عبارت است از:

گلیم ایل شاهسون

شاهسونی ها با ایل سون برای صنایع دستی خود از فرآورده های دامی استفاده میکنند. یکی از معروفترین این دستبافته ها ورنی نام دارد که بانوان عشایری با بهره گیری از استعداد، سلیقه، رویدادهای تاریخی یا شخصی، طبیعت یا محیط پیرامونشان به صورت نقش گلیم در بافت خود استفاده میکنند. بعضی از اشکال بکار گرفته شده در طرح این نوع گلیم عناصر چهارگانه جهان را نشان میدهد و برخی دیگر اشکال هندسی را نشان میدهد که با الهام از طبیعت صورت گرفته است. همچنین برای جل اسب ها این گلیم بیشترین کاربرد را دارد.

گلیم لری

گلیم لری یا سرانداز در برخی از مناطق روستایی بافته میشود که عشایر به این نوع گلیم رندی هم میگویند. طرح و نقش این گلیم معمولا از طبیعت نشأت گرفته است. از معروفترین این طرح ها میتوان به ( گل برفی، چهارتکه، گل خورجین، چله چنگ، نقش های شکسته هندسی ) اشاره کرد. در بافت گلیم لری بافنده کار را مانند دیگر دستبافته ها از جلو نمیبافد و نقش گلیم تا اتمام کار قابل رویت نیست که یکی از خصوصیات بینظیر این نوع بافت به شمار می آید.

گلیم هرسین

گلیم هرسین به دلیل استفاده از مواد اولیه مرغوب و با کیفیت و همچنین طرح و نقش بینظیرش یکی از معروفترین گلیم ها در دنیا شناخته میشود. معمولا طرح این گلیم بسیار پر بافته میشود و کمتر قسمت خالی دیده میشود، همچنین در لبه و کناره گلیم هرسین برای جلوگیری از بیدزدگی موی بز بکار میگیرند.

گلیم بلوچ

عموما نقش این گلیم ها راه راه و یا دارای خطوط موازی است و مانند بسیاری از گلیم ها الهام گرفته از محل زیستگاهشان یا محیط پیرامونشان است. رنگ زمینه گلیم های بلوچ شامل: قرمز، قهوه ای روشن و تیره، سورمه ای و … است.

گلیم سنه

یکی از ظریف ترین گلیم های موجود در ایران گلیم سنه یا کردستان است که همانطور که قبل تر توضیح داده بودیم این مدل به روش چاکدار بافته میشود. در بافت گلیم سنه از بهترین مواد اولیه و الیاف با کیفیت استفاده میشود همچنین رنگ های بکار برده در این گلیم از پایداری و مقاومت بالایی برخوردار است. برخی از نقش های گلیم شامل: گلدانی، ترنجدار،ماهی درهم و .. میباشد.

گلیم قشقایی

گلیم قشقایی با بهره گیری از رنگ های جذاب و زنده باعث شده به یکی از زیباترین گلیم ها به شمار آید. مدل بافت این گلیم هم مانند سنه چاکدار میباشد. این مدل بافت به این معناست که میتوان از دو روی گلیم استفاده کرد. با وجود اینکه اکثر گلیم ها با تار و پود از جنس پشم بافته میشود، ایل قشقایی جدای از پشم از نخ هم برای بافت گلیم استفاده میکنند، این در حالی است که در هند فقط از نخ برای گلیم بافی استفاده میکنند.
طرح های مرسوم در گلیم قشقایی معمولا لچک و ترنج،خشتی،قابی و همچنین استفاده از خطوط هندسی و اشکال حیواناتی مانند: آهو، طاووس، بز و .. است. رنگ ها در این گلیم اغلب تند و روشن است و بسیار کم از رنگ های تیره استفاده میشود.

گلیم افشار

این نوع گلیم معمولا دارای ترنج های بزرگ است و کناره یا حاشیه آن از عرض کمی برخوردار است. ابعاد گلیم های افشار مستطیل شکل هستند و بافت آنها چاکدار و از پود پشم و تار نخی استفاده میکنند. رنگ های بکار گرفته شده قرمز، آبی، سفید و … است.

گلیم ترکمنی

از ویژگی های گلیم های ترکمنی وزن سبک و استقامت بالای آن است. استفاده از رنگ های تنالیته قرمز در کنار طرح های زیبا باعث شد ترغیب بسیاری از مردم برای خرید این نوع گلیم بیشتر شود. طرح های هندسی، حیوانی و انتزاعی از نقوش گلیم های ترکمن به شمار می آید.

گلیم زرند

گلیم های زرند دارای طول بلند، عرض کم و از استحکام بالایی در برابر عوامل آسیب زا برخوردارند. نوع بافت آنها به صورت چاکدار است و نقوش آن از عناصر طبیعت مانند گل و گیاه نشأت میگیرد. به علاوه ترنج و برخی از نقوش هندسی درهم در این دسته از گلیم ها دیده شده است.

بررسی روش های رده بندی طرح و نقش فرش ایرانی

نقوش سنتی فرش آنطور که شرکت سهامی فرش آنها را دسته بندی نموده و در کتاب فرش ایران نیز نقل شده است دارای ۱۹ گروه اصلی و تعداد زیادی زیرگروه‌های فرعی است.

بخش اول

زیبایی سحرانگیز رنگ و نقش دست بافته های ایران به گونه های است که میتوان گفت والاترین جایگاه را در میان هنرهای مردمی داراست. حضور و بقای دستبافته ها در گذار تاریخ فلات ایران همواره تجلیگر بخشی از فرهنگ و هنر ساکنان روستاها، شهرها و مردمان عشایر و قبایل آن محسوب میگردد. پراکندگی جغرافیایی این هنر در گذشته و حال قابل توجه و تأمل است. در هر یک از مناطق با شیوه و روش خاص خود و با تکیه بر ویژگی‌های کاربردی دستبافته‌ها (زیراندازها) سعی در خلق زیبایی دارند. این وجاهت جز به رنگ و نقش میسر نشده است. رنگ و نقش در هر یک از مناطق ویژگی بومی و خاص خویش را یافته که در کنار ویژگی‌های فنی خاص هر منطقه، امکان شناخت و تمیز دستبافته‌ها را از یکدیگر را به وجود می‌آورد. تنوع طرح و نقش دستبافته های ایرانی به حدی است که آن را قویترین و محکمترین عامل اعتبار هنری این آثار می‌شمارند. دستبافته‌ها در سه گروه روستایی، عشایری و شهری مراتب اعتلا را طی نموده‌اند و توجهی فراگیر را به سوی خویش جلب کرده‌اند.

این توجه از زوایای گوناگون صورت گرفته، از منظر محققان، بازرگانان، علاقه‌مندان و… که هر یک از آنها دستبافته‌ها را با یافته‌های خویش تعریف و ستایش کردهاند؛ و حیرت آور آنکه هر یک در اهتمام پژوهشی خویش تعاریفی صرفا شخصی ارائه نموده‌اند یا در پی تعمیم تعاریف شبه برانگیز دیگری برآمده‌اند. از اینرو انگیزه نگارش این سطور بررسی دیدگاه‌های گوناگون توام با نابسامانی است تا شاید بتوان با ارزیابی این گوناگونی‌های بدون ساختار به بیانی استوارتر دست یافت و در پی پاسخی برآمد برای این پرسش‌ها:
آیا تقسیم بندی و طبقه‌بندی طرح ها و نقوش قالی ایران براساس محتوی و مفاهیم طرح و نقش صورت گرفته است؟ آیا اینگونه طبقه بندی‌ها توان کاربردی و شناختی لازم را دارا است؟ سیسیل ادواردز به سال ۱۹۴۸میلادی در مجموعه ی ایران ضمن ارائه تعریف از ورده خویش قائل گرد، سبک‌های دوگانه قالی ایران (طرح گردان و طرح شکسته) به معرفی طرح‌های قالی ایران می‌پردازد: «طرح هراتی، طرح کاج، طرح لچک و ترنج، طرح میناخانی، طرح شاه عباسی، طرح بید مجنون، طرح خرچنگی، طرح گل‌حنائی، طرح جوشقانی». او در تعریف طرح‌ها ضمن اشاره به تاریخ و خاستگاه آنان به تعریف نقوش می‌پردازد و آنان را بدین گونه طبقه بندی می‌کند:
طرح کاج و طرح بید مجنون را با نقش درخت
طرح گل حنایی و جوشقانی برگرفته از گل و گیاه
طرح هراتی منقش به نقش حیوان (ماهی)
ماه طرح خرچنگی با شباهت به حیوان
طرح شاه عباسی و میناخانی برگرفته از نقوش ختائی و اسلیمی
همان‌گونه که پیداست هریک از طرح‌ها بر اساس نام یک درخت، گیاه، حیوان، منطقه جغرافیایی و یا نام یک پادشاه نامگذاری شده‌اند. در این طبقه بندی، هیچ‌گونه تناسب موجه و مدلی از طرح و نقش و مفاهیم آن استنباط نمی‌گردد؛ گرچه از منظر بسیاری از علاقه‌مندان و کارشناسان دستبافته‌ها، همین مضامین و عنوان‌های بدون ساختار قابل استفاده و کاربرد هستند.

سیسیل ادواردز بدون امکان تکیه بر هیچ‌گونه متن پژوهشی پیشین درباره فرش ایران، حاصل تلاش خویش را به گونه‌ای که توضیح داده شد، ثبت نمود. خانم شیرین صوراسرافیل مؤلف کتاب طراحان بزرگ فرش ایران طبقه‌بندی طرح و نقش را با تکیه بر مکتوبات قدیمی‌ترین و معتبرترین تشکیلات تولید فرش یعنی «شرکت سهامی فرش ایران» ارائه می‌نماید . نقش های سنتی فرش آنطور که شرکت سهامی فرش آنها را دسته بندی نموده و در کتاب فرش ایران نیز نقل شده است دارای ۱۹ گروه اصلی و تعداد زیادی زیرگروه‌های فرعی به شرح زیر است»:
۱- نقشه آثار باستانی و ابنیه اسلامی
۲- نقشه شاه‌عباسی
۳- نقشه اسلیمی
۴- نقشه افشان
۵- نقشه اقتباسی
۶- نقشه بندی
۷- گروه بوت‌های
۸- نقشه درختی
۹- نقشه ترکمن
۱۰- نقشه قابی (لچک ترنج سراسری)
۱۱- نقشه قابی (اسلیمی، قاب قرآن)
۱۲- نقشه گلفرنگ
۱۳- نقشه گلدانی
۱۴- نقشه ماهی درهم
۱۵- گروه محرابی
۱۶- نقشه محرمات
۱۷- نقشه هندسی
۱۸- نقشه ایلیاتی
۱۹- نقشه تلفیقی

مؤلف در ادامه این تقسیم‌‌بندی نوزده‌گانه می‌افزاید: دوم آنکه به راحتی می‌توان دید که فی‌المثل نقشه هندسی می‌تواند بر نمونه‌هایی نظیر ترکمنی و ایلیاتی و نقشه‌بندی و هریس قرار گیرد. البته این امر مغایرتی با اعتبار دسته‌بندی فوق به‌عنوان یک دسته‌بندی پایه در طرح‌های سنتی ندارد و می‌توان آن را به هرحال نقطه حرکتی در شناخت طرح‌های ایرانی به حساب آورد.» محترم در نتیجه گیری‌های خویش با ابراز اندکی اختلاف و تردید، این گونه طبقه‌بندی نقوش سنتی را آغازگر تلاشی می‌شمارد و نهایتا ساختاری جامع‌تر به دست می‌دهد. در بخش مربوط به طرح و نقش چنین می‌نویسد: «قبل از پرداختن به مباحث جدیدی که در طی سال‌های اخیر برای طبقه‌بندی فرش‌های ایرانی مورد توجه قرارگرفته و همچنین مروری بر نظرات کارشناسان غربی در مورد نقشه‌های فرش ایران، به معرفی یک طبقه‌بندی قدیمی از طرح‌های فرش ایران می‌پردازیم که بیش از دو دهه از عمر آن می‌گذرد و می‌توان گفت امروزه مورد توجه و استفاده اغلب طراحان و تولیدکنندگان فرش قرارگرفته و در مدارس و دانشگاه‌ها نیز به ‌عنوان طبقه‌بندی اصلی طرح‌های فرش ایران معرفی می‌گردد.

در این طبقه‌بندی بدون توجه به دلایل شکل‌گیری و پیدایش طرح‌ها و نقش‌ها و حتی ریزنقش‌های مورد استفاده در فرش فقط با توجه به نوع آرایه‌ها و تزئینات طرح و همچنین اشکال تقلیدی به‌کار رفته و حتی با توجه به نوع تقسیم‌بندی متن فرش و جایگیری اشکال و تصاویر در آنها به دسته‌بندی طرح های فرش ایران پرداخته و سپس با قیاس کلیه طرح‌های سایر فرشها و توجه به وجوه مشترک طرح در هر فرش با طبقه مذکور به اصطلاح تمامی طرح‌های فرش ایران را در این فهرست گنجانیده‌اند». وی سپس با ارائه طبقه‌بندی نوزده‌گانه شرکت فرش که شرح آن رفت، می‌افزاید: «عده‌ای تغییرات خاصی در این طبقه‌بندی به وجود آورده‌اند و تعداد این گروه را به ۲۰ و حتی ۲۵ گروه گسترش داده‌اند، عده‌ای دیگر شیوه به ‌اصطلاح علمی‌تری را پیش گرفته‌اند و گروه‌های اصلی را به دو یا سه طرح اصلی تقسیم نموده‌اند. یک گروه را طرح‌های الهام از طبیعت دانسته‌اند و گروه دوم را طرح‌هایی می‌دانند که علت اصلی به وجود آمدن آنها خلاقیت هنری بوده به اصطلاح عامل خلق آنها بشر بوده است». مؤلف در پی این نظرات گوناگون چنین نتیجه‌گیری می‌نماید:

طرح فرش لچک ترنج

«بدون تردید ریشه‌یابی و بررسی دلایل تولد و گسترش و حتی تغییرات طرح‌های فرش ایران چه از نظر فرم‌بندی و چه از نظر نقش‌ها و نگاره‌ها بهترین راه برای طبقه‌بندی و همچنین نامگذاری تمامی طرح‌های فرش است». به این ترتیب مؤلف کتاب پژوهشی در فرش ایران از یک سو این طبقه‌بندی سنتی را مورد توجه بخش‌های آموزشی و پژوهشی معرفی می‌نماید و از سویی دیگر تردید و اشکالاتی بنیادین به اینگونه طبقه‌بندی بدون ساختار وارد می‌سازد. و در‌ این چارچوب، حتی نظر برخی در گسترش این ۱۹ گروه به ۲۵گروه و یا نظر برخی دیگر در خصوص محدود نمودن طبقه بندی به سه گروه اصلی را ذکر می‌نماید.

مسلم است هیچ‌یک از این طبقه بندی‌های به‌کارگرفته شده فاقد جامعیت لازم هستند، چرا که مؤلف محترم در نتیجه گیری‌های خویش طبقه‌بندی را براساس فرم‌بندی، ریزنقش‌ها و نگاره‌ها مطلوب‌ترین کارآمدترین شیوه معرفی نموده و با تشریح عناوینی چون نقوش گلستان، نقوش لچک ترنج ، نقوش محرمات، نقوش شکارگاه، نقوش هراتی، نقوش بته‌ای، نقوش گل‌فرنگ، نقوش اقتباسی، نقوش تصویری و نقوش محرابی . طبق‌ه‌بندی جدیدی را با تلفیق کردن مفاهیم «طرح» و «نقش» ارائه می‌نماید این در حالی است که در جای جای مطالب همواره از واژه‌های «طرح» و «نقش» استفاده می‌شود، بدون آنکه مفهوم ارزشی و تعریف دقیقی از این مفاهیم مشخص شده باشد.

به‌عنوان مثال به‌کارگیری عناوینی چون نقوش محرمات، نقوش لچک ترنج و نقوش محرابی در این‌گونه طبقه‌بندی، شبه آمیز و بحث‌برانگیز است و نیازمند یافتن پاسخ‌هایی مناسب‌تر و تعاریفی دقیق‌تر برای شناخت مفاهیم طرح، نقش، ریزنقش، نگاره و…. در حوزه هنرهای سنتی و خصوصا فرش دستباف است.

نخ هیت ست شده چیست؟

امروزه با پیشرفت دستگاه های بافندگی استفاده از نخ هیت ست شده جایگاه ویژه ای بین تولید کنندگان فرش ماشینی پیدا کرده است.

مزایای نخ هیت ست شده

اصولا فرایند هیت ست، یک نوع فرآیند بخار دهی است که به منظور افزایش کیفیت نخ می باشد.

به تجربه ثابت شده است که استفاده از نخ هیت ست شده علاوه بر بهبود کیفیت فرش ماشینی، راندمان تولید شرکت را هم افزایش می دهد به طوری که در یک واحد تولید فرش ماشینی بین ۷ تا ۱۰ درصد افزایش راندمان را خواهیم داشت. این افزایش راندمان به علت رفع بسیاری از عیوب نخ در مرحله هیت ست می باشد و این یکی از دلایل اصلی استقبال تولیدکنندگان فرش ماشینی از نخ هیت ست شده است. هیت ست کردن نخ تقریبا برای ماشین آلات با تکنولوژی بالای بافندگی فرش یک الزام است. امروزه سرعت بافت در حال افزایش است و به ویژه در تراکم های بالای فرش نخها باید مقاومت زیادی در برابر پارگی داشته باشند تا توقف های بیش از حد، تولید را مختل نکند.

از مهمترین خصوصیات نخ اکریلیک هیت ست شده می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- پفکی شدن نخ و در نتیجه کاهش میزان نخ مصرفی و پوشش بهتر فرش

۲- کاهش پرز فرش

۳- تثبیت حرارتی و تثبیت تاب

۴- زیردست نرم تر

۵- پارگی کمتر نخ در بافندگی

۶- تشخیص سر نخ ها در فرش بافته شده (دانه اناری شدن فرش یا Pin Point effect)

بطور کلی ماشین آلات هیت ست با استفاده از بخار آب بعنوان واسطه حرارتی عمل هیت ست کردن را بدون آسیب رساندن به الیاف نخ انجام می دهند.

آشنایی با قالی امپراطور

فرش امپراطور در نیمه دوم قرن شانزدهم با تار و پود ابریشم و پرز پشم در ابعاد ۷۵۹٫۵*۳۳۹٫۱ سانتی متر با وزن ۶۵٫۳ kg در یکی از کارگاه های قالیبافی که برای شاه طهماسب فعالیت میکردند بافته شده است. گفتنی است این فرش دارای بیش از ۴۰۰۰ گره در متر مربع است، مشخص کردن مکان دقیق بافت این قالی تقریبا غیرممکن است اما احتمالا در مجاورت هرات یا از سبزوار خراسان سرچشمه گرفته است. پشم های قالی امپراطور از نوع بسیار با کیفیت است که کارشناسان احتمال دادند از پشم های بسیارظریف بره گرفته شده است.

رنگرزی به صورت گیاهی صورت گرفته است و کاملا نشان دهنده هنر رنگ آمیزی با استفاده از گیاهان رنگ زا در طبیعت بوده است.برای بسیاری از مردم درخشش و روشنایی این رنگ ها غیرقابل باور است و باید اظهار کرد بیشتر بخاطر رنگ های بکارگرفته شده شهرت جهانی دارد. رنگ درخشان و فروزنده سبز زمردی در حاشیه ها با قرمز لاکی در زمینه ی فرش توازن منحصر به فردی را برقرار کرده است همچنین در حاشیه اصلی طلایی رنگ و داخل زمینه اشعار فارسی ظهیرالدین فاریابی با خط نستعلیق حک شده است که باعث زیبایی و اصالت بیشتر گشته است. ناگفته نماند بعضی ها بر این باورند که این قالی متعلق به امپراطور روسیه پیتر اول است.

تاریخچه فرش امپراطور

طرح و نقشه ی فرش امپراطور دارای ریزه کاری های فراوانی است و زمینه ی آن پر از شاخه های مارپیچ،گل و برگ های عظیم، شکوفه های درهم آمیخته با پیچک های کوچکتر است، در میان اشکال بزرگ گل ها،جنگلی از حیوانات واقعی و افسانه ای قدرتمندی به چشم میخورد که برخی از آنها آزادند و برخی دیگر با حالتی خشمگین محبوس شده اند همچنین برخی از سرهای حیوانات در لابلای شاخه ها پنهان شده اند. (در عکس های زیر تمامی جزییات کاملا آشکار است) بدون شک قالی آنتیک امپراطور یکی از خاص ترین طرح ها را در میان فرش های ایرانی دارد. همچنین در سال ۱۹۴۱ به موزه متروپولیتن نیویورک واگذار شد اما متاسفانه شرایط آن بسیار وخیم بود و تار و پود ابریشم آن تقریبا از بین رفته بود و قسمت هایی از آن جدا شده بود به همین علت این قالی شگفت انگیز در ۶۰ سال بعد دوبار بیشتر در بین عموم نمایش داده نشد.لازم به ذکر است بیشتر از ۳ سال به طول انجامید تا آن را ترمیم و تا حدودی بازسازی کنند.

نقش قالی امپراطور

شعر کامل فرش امپراطور:

بیا که عهد چمن تازه کرد باد بهار/ که باز گشت چمن را طراوت رخ یار
چمن هنوز لب از شیر ابر ناشسته/ چو شاهد آن خط سبزش دمید گرد عذار
مخدّرات چمن جلوه م کینند امروز/ عروسیست نبات بنات را پندار
و گرنه بهر چه گردون شکوفه گل را/ سفیده بر زده گلگونه کرده بر رخسار
همه جواهر لعلست غنچه را در تنگ/ همه بضاعت مشک است لاله را در بار
ولی ز تنگ دلی گل بخود فرو شده بود/ نمی گشود دهان و نمی نمود عذار
فراز تخت زمرد نشست از شبنم بتاج/ لعل درآویخت لؤلؤ شهوار
بیاض دیده نرگس نگرتعالی الله که/ هست خیره ازو ؟ دیده اولو الأبصار
چمن ز غنچه نماید هزار خرگه سبز/ سفیده دم که زند ابر خیمه بر گلزار
شکوفه هر درمی را که داشت داد بباد سحاب/ هر گهری را که یافت کرد نثار
مذاکران چمن چون مقدسان فلک فراز/ سدره اشجار بین که در اسحار
دعای شاه جهان م کینند و میگویند که / باد تا ابد از عز و جاه برخوردار

طرح های مورد استفاده فرش کاشان

فرش کاشان معمولاً ترکیبی از طرحهای تزئینی بوده و از یک ترنج مرکزی چند قسمتی و لچکهای مربوط به آن تشکیل شده است. ترنج مرکزی در فرش کاشان از تعدادی ترنج متحدالمرکز تشکیل شده که ترنج میانی به شکل ستاره می باشد. زمینه و لچکهای فرش با ساقه های باریک و طرحهایی از برگ خرما، گلهای ختمی، گلهای نیلوفر آبی، گلهای سرخ کوچک، برگهای نوک تیز و … پوشیده شده است. ویژگی فرش کاشان این است که تمام گلها به شیوه ای طراحی شده که اندکی حالت هندسی داشته باشند.

این ویژگی آخر، پس از جنگ جهانی اول کاملاً از بین رفت و طرح جدیدی بر روی این فرشهای ظاهر شد که شامل مجموعه ای از گیاهان سبز و خرمی بود که به دور ترنج مرکزی دیده می شدند. ترنج به شکل بیضی بوده و تمایل به کوچک شدن دارد. معمولاً در این فرشها چهار یا شش عدد قاب حاشیه ای به اضافه یک لبه باریک ( حاشیه ای که در کنار فرش قرار گرفته و فقط دارای یک رنگ می باشد که رنگ زمینه فرش است ) وجود دارد.

در فرش هایی با ابعاد متوسط و بزرگ، ترنج حذف شده و به جای آن اسلیمی های گل داری قرار گرفته اند که کل فرش را می پوشانند. اگر به فرش های ابریشمی کاشان هم توجه کنیم متوجه می شویم که مجموعه تصاویر و حالات تصویرگری آن نسبت به سنت وفادار مانده است. در این فرشها اکثراً تصاویر پرندگان، چهارپایان، گیاهان، درخت سخنگو ، صحنه هایی از شکار و … دیده می شود. منظور از درخت سخنگو، درختی است که در انتهای شاخه های آن سر یک حیوان دیده می شود.

فرش کاشان از لحاظ طراحی تحت تأثیر طرح لچک ترنج اصفهان بوده است اما ظرافت و دقت فرش اصفهان را ندارد و رنگ بندی پایین تری هم دارد.

از طرح لچک ترنج سنتی ( ترنج ظریف و کشیده به رنگ آبی و سرمه ای که عیناً این رنگها در لچکها و حاشیه فرش نیز تکرار شده ) در یک زمینه لاکی رنگ و برعکس در برخی از مراکز فرش بافی ایران مانند کاشمر، یزد، اردستان و همچنین کشور مصر تقلید می شود.

آنطور که از سوابق تاریخی فرش بافی کاشان مشخص است این حرفه در کاشان پیشینه ای کهن دارد که علی رغم بحرانهای اقتصادی توانسته است همچنان به بقای خویش ادامه دهد.

فرش دستباف در دکوراسیون

فرش های دستباف ایرانی، در همه جای دنیا به عنوان عضوی جدانشدنی و فوق العاده لوکس در دکوراسیون داخلی به شمار می روند که اکثر طراح ها از آن برای افزودن فوت نهایی خود استفاده می کنند و جایگاه ویژه آن در زمینه طراحی کلاسیک غیرقابل انکار است. گاهی اوقات تجسم یک فضای کلاسیک شیک و لوکس بدون یک تخته فرش دستباف ایرانی واقعا غیرقابل تصور است!

امروزه تنوع و رنگ این فرش ها به گونه ای است که پاسخگوی تمام سلیقه ها خواهد بود. از فرش های دستباف ریزنقش گرفته تا انواع جاجیم، گلیم و گبه های رنگی و مدرن. بنابراین شما به راحتی می توانید خانه تان را مطابق میل تان دکور کنید. برای مثال اگر سبک خانه تان مدرن و مبلمان تان راحتی است، گبه های دستباف گزینه مناسبی برای خانه شماست.

اولین راه، دکور کردن کل خانه با توجه به فرش مورد نظر است. یک رنگ را از دل فرش بیرون کشیده و رنگ مبلمان، دیوارپوش ها و پرده را در ارتباط با آن انتخاب کنید. حتی می توانید یکی از طرح های فرش را الگو کرده از آن به عنوان طرح اصلی مبلمان تان نیز استفاده کنید. البته این فرش باید خیلی ویژه و منحصربه فرد باشد که چنین زحمتی را برای هماهنگ کردن کل دکوراسیون تان با آن متحمل شوید.

البته با توجه به طرح های جدید و تنوع فرش های دستباف ایرانی، به ویژه انواع گلیم و گبه، کار دکوراتورها بسیار ساده تر شده چرا که با مدرن شدن سبک خانه های ما، نیاز ما به فرش های امروزی نیز بیشتر شده است. اگر حس آرامش و طبیعت چوب و آجر را دوست دارید و طرفدار مبلمان راحت و پارچه ای هستید در انتخاب یک گلیم دستباف با رنگ های قرمز و سبز تند یا یک جاجیم به اصطلاح دهاتی شک نکنید!

همه ما با کمی خلاقیت و حوصله می توانیم با انتخاب فرش و کفپوش مناسب، فضای داخلی خانه مان را به فضایی پر طراوت تبدیل کرده و به آن شخصیت ببخشیم. علاوه بر آن چون کف خانه برجسته ترین قسمت دکوراسیون داخلی محسوب می شود، سزاوار است آن را به بهترین نحو بیاراییم.

خطرات و مضررات الیاف فرش ماشینی

فرش هایی که امروزه تولید میشوند به دلیل استفاده از مواد مصنوعی در تولید آن برای سلامتی انسان و مخصوصا کودکان مضر هستند. تا جایی که امکان دارد حداقل در اتاق کودک برای حفظ سلامتی آنها از فرش ماشینی استفاده نکنید.

پارچه ها و بافته هایی که در آنها از مواد طبیعی و ارگانیک ، مثل پنبه و پشم استفاده میشود بهترین راه حفظ سلامتی انسان ها است.
تقریبا همه فرش های ماشینی که در بافت آنها از الیاف مصنوعی استفاده میشود باعث آزاد شدن مواد شیمیایی در داخل محیط منزل شما می شود.
برای مثال در برخی موارد مواد زیر ممکن است در داخل فرش ماشینی وجود داشته باشد:
مواد سرطان زا شناخته شده مانند P-Dichlorobenzene در فرش ماشینی . این مواد شیمیایی نیز ممکن است توهم، آسیب های عصبی و بیماری تنفسی در انسان شود.
مواد شیمیایی ۴-PC که به فرش متمایز “بوی فرش جدید”  می دهد و با ناراحتی های چشم، بینی و مشکلات تنفسی مجاری فوقانی همراه است
ترکیبات ضد آتش با PBDEs، که ممکن است باعث صدمه به تیروئید، سیستم ایمنی بدن و اختلال در کارکرد مغز در انسان شود.
نکته سلامتی در قدیم دلیل بازار پسندی فرش دستبافت بوده است زیرا در ان از مواد طبیعی برای رنگرزی پشم استفاده میکردند.

فرش آکریلیک

اولین بار نخ آکریلیک ، در دهه ی ۱۹۶۰ در تولید فرش های ماشینی به کار گرفته شد . امروزه الیاف آکریلیک ، در صنعت فرش ماشینی کاربرد بسیار بالایی دارد . نخ آکریلیک نسبت به بقیه نخ ها در برابر شستشو فرش مقاوم تر است . فرش اکریلیک نرم و لطیف است و بوی مواد نفتی و پلاستیکی نمی دهد . در برابر حرارت های غیر مستقیم از جمله کتری ، اتو و غیره مقاومت بالاتری دارد .

نخ آکریلیک مثل پشم سبک و گرم است و از نظر ظاهری فرش آکریلیک شباهت بسیاری با فرش پشمی دارد و ماندگاری رنگ آن بسیار بالاست و رنگ های فرش آریلیک بسیار شفاف و روشن است . و هنگامی که دست روی فرش آکریلیک بکشیم احساس چسبندگی ایجاد نمی شود . فرش آکریلیک جز فرش های ضد حساسیت هستند و در برابر رطوبت مقاوم هستند .

فرش آکریلیک در مقایسه با دیگر قالی ها ، از عمر بیشتری برخوردار است . در جاهای پررفت و آمد توصیه میشود از فرش ماشینی آکریلیک استفاده شود چون این فرش ها گرد و غبار را کمتر به خود جذب می کند و در برابر پاخوردگی طول عمر بیشتری دارد و در برابر شستشو آبرفتگی ندارد .

تعریف فرش گل برجسته

این روزها با پیشرفت صنعت نساجی انواع فرش ماشینی در طرحها و نقش های مختلف قابل طراحی و بافت می باشند . جدیدترین محصول تولید شده در صنعت فرش فرشهای گل برجسته یا هایبالک می باشند ، فرش گل برجسته یا فرش هایبالک به فرشی گفته می شود که پرزهای نقوش آن بین ۴ تا ۵ میلیمتر بلندتراز پرزهای سطح زمینه فرش بافته می شود و به شکل سه بعدی بسیار زیبا و خاصی در سطح فرش دیده می شود . در ادامه توضیحات درباره محصولات فرش گل برجسته را قرار داده ایم.

 

 

فرش گل برجسته دارای سطوح و برجستگیهای خاص و فوق العاده زیبا در طرح ها و نقش های مختلف می باشند. فرش گل برجسته ماشینی با مشخصات فنی مختلف از جمله فرش ۱۰۰۰ شانه با تراکم ۳۰۰۰ و فرش گل برچسته ۱۲۰۰ شانه با تراکم ۳۶۰۰ قابل بافت می باشند