تاریخچه و فرآیند بافت فرش ایران

فرش و گلیم

قدیمترین فرش دستبافت ایرانی در سال ۱۹۴۹ در دومین مرحله کاوشهای باستان شناس روسی، رودنکو در منطقه پازیریک کشف و به نام فرش پازیریک نامیده شد. رودنکو در کتابی که به مناسبت این اکتشافات در سال ۱۹۵۳ در روسیه منتشر کرد، درباره فرش مکشوفه توضیحات مفصلی نگاشت و آن را صراحتا کار ایران و قدیمی ترین فرش ایرانی در دنیا بیان نمود. او نوشت: “بدون اینکه بتوانیم به طور حتم بگوییم این فرش کار کدامیک از سرزمین های ماد-پارت(خراسان قدیم) یا پارس است، تاریخ فرش مذکور و پارچه هایی که در پازیریک کشف شد قرن پنجم و یا اوایل قرن چهارم پیش از میلاد تشخیص داده می شود.”

سپس او اضافه می کند: “تاریخ این قالی از روی شکل اسب سواران معلوم می شود. طرز نشان دادن اسبهای m10.jpgجنگی که به جای زین قالی بر پشت آنها گسترانده اند و پارچه روی سینه اسب از مشخصات آشوریها می باشد اما در روی فرش پازیریک ریزه کاریهای مختلف و طرز گره زدن دم اسبها ، در نقوش برجسته تخت جمشید نیز دیده می شود.” در زمان تسلط مغولها (قرن سیزدهم و چهاردهم میلادی) قالی بافی به سطح بسیار رفیعی از زیبایی وتکنیک رسید. شکوفایی این صنعت شاید با حکومت غازان خان (۱۳۰۷-۱۲۹۵ میلادی) مصادف بود.

اما اوج قالی کلاسیک ایرانی را که از آن با رنسانس قالی ایران یاد می شود زمان سلاطین صفوی (۱۷۲۲-۱۴۹۹ میلادی) به ویژه زمان حاکمیت شاه طهماسب اول (۱۵۸۷-۱۵۲۴ میلادی) و شاه عباس کبیر(۱۶۲۹-۱۵۸۷ میلادی) ثبت کرده اند. از این دوران حدود ۳۰۰۰ تخته فرش به یادگار مانده که درموزه های بزرگ دنیا و یا در مجموعه های شخصی نگهداری می شوند. در این دوران در کنار قصرهای پادشاهان کارگاههای قالی بافی بناشد و مراکز گوناگون که قبلا در تبریز ، اصفهان ، کاشان ، مشهد ، کرمان ، جوشقان ، یزد ، استرآباد ، هرات و ایالات شمالی نظیر شیروان ، قره باغ و گیلان وجود داشتند توسعه و رونق بیشتری گرفتند.

در همان زمان ، نقاشان و نگارگران بلندپایه طرحهای خلاصه شده و ترکیبی ترنج در وسط قالی و لچکها را در آن وارد کردند. یعنی همان طرحی که قبلا به زیباترین وضعی در قرن پانزدهم روی جلد کتابهای ارزشمند به کار می رفت. با اشغال کشور بوسیله افغانها (۱۷۲۲-۱۷۲۱ میلادی) این صنعت و هنر رو به انحطاط گذاشت. در قرن نوزدهم قالیهای ایرانی ، بویژه فرشهای نفیس ناحیه تبریز به اروپا راه یافتند. از سوی کشورهای اروپایی نمایندگانی به تمام کشورهای مشرق زمین گسیل شدند و با رقابت بسیار فشرده کلیه فرشهای کهنه و عتیقه را گردآوری کرده به قسطنطنیه که هنوز هم مهمترین بازار قالی مشرق زمین بود فرستادند. با به پایان رسیدن منابع فرشهای کهنه ، شرکتهای انگلیسی (زیگلر ۱۸۸۳ م) آمریکایی و آلمانی به طور نامحدود اقدام به تاسیس کارگاههایی در تبریز ، سلطان آباد(اراک) ، کرمان کردند. این روال تا جنگ جهانی اول که تولید قالی به طور قابل توجهی افزایش یافته بود ادامه داشت.

فرایند بافت

مراحلی که برای شروع بافت یک فرش می‌بایست رعایت گردد عبارتند از:

۱ـ آماده‌سازی مواد اولیه شامل نخ‌چله، نخ پشمی(خامه)، نخ پود.
۲ـ آماده‌سازی دستگاه (دار) و ابزار.
۳ـ آماده‌سازی نقشه مورد نظر.
۴ـ چله‌کشی (نصب نخ چله یا تارها بر روی دار قالیبافی)
۵ـ بافت گلیم، ابتدای فرش.
۶ـ ساده‌بافی ابتدای فرش، انجام عمل گره زدن بر روی تارها به وسیله خامه.
۷ـ نقشه‌خوانی، انجام عمل گره زدن براساس خانه‌های رنگی نقشه.
۸ـ انجام عمل پودکشی (پود زیر یا ضخیم و پود رو یا نازک) و عمل کوبیدن پودها.
۹ـ شیرازه پیچی کناره‌ها.
۱۰ـ عمل کوبیدن رج‌ها و قیچی‌زدن سرپرزهای اضافی.
۱۱ـ رعایت در جلوگیری از معایب احتمالی هنگام بافت.
۱۲ـ پایین‌کشی :اتمام کار یک فرش بافته شده.

توضیح اینکه در یک فرش تراکم گره‌ها و ظرافت آنها نمایانگر میزان مرغوبیت و کیفیت فرش است. بدین معنی که هر چه تعداد گره ‌ها زیادتر و در اصطلاح فرشبافی هر چه پرتر باشد کیفیت آن بالاتر خواهد بود.

بطور کلی در قالیبافی ایران دو نوع گره متداول است.

۱ـ گره ترکی (قیورد ـ متقارن) تبریز، هریس همدان، عشایر فارس و ….

۲ـ گره فارسی (سنه ـ نامتقارن) فارسی‌زبانان، اراک، اصفهان، مشهد، بیرجندؤ کرمان، نائین، کاشان، قم و ….

رجشمار

رجشمارهای رایج در فرشبافی ایران از ۲۰ تا ۹۰ رجی می‌باشد. معمولاً فرشهای درشت‌باف ۲۰ و ۲۵ رجی و فرشهای ایلیاتی درشت‌بافت معمولاً حدود ۳۰ رجی هستند فرشهای متوسط خوب ۴۰، ۴۵ و ۵۰ رجی هستند. فرشهای خوب ۵۰ تا ۹۰ رجی هستند.

هنر قالی و فرش بافی

صنایع دستی ایران

هنر قالی و فرش بافی، نوعی گستردنی بافته شده از الیافت پنبه، پشم و در بعضی موارد ابریشم است که معمولاً برای پوشش زمین به کار می رود. از آنجا که هنر قالی و فرش بافی همیشه نقش های زیبا بر خود داشته اند، امروزه به جنبه تزئینی آن نیز توجه می شود. در زبان پهلوی واژه های گوناگونی برای اشاره به انواع گستردنی ها به کار برده می شد؛ برای قالی نفیس از بَت یا بوپ، برای نمد و فرش از نمت استفاده می شد و برای فرش و بستر از ویستَرگ استفاده می شد که از ویستردن (wistardan) گرفته شده و در فارسی امروز، گستردن گفته می شود.

اما واژه ی قالی از نام شهری به نام قالین در ارمنستان (بخشی ازایران باستان) گرفته شده است. این واژه با معنی جدید از ترکی به فارسی راه یافته است. معنای «بوب» در لغتنامه دهخدا چنین آمده است: فرش و بساط خانه. . . فرشی که آن را انبوب نیز گویند. . . در ارمنی، بوب و پهلوی، بوپ. در تاریخ طبری از ابوجعفر محمد بن جریر طبری (حدود۲۶۶-۳۱۰) و ترجمه و تألیف ابوعلی محمد بلعمی (۳۲۵) واژه «بساط»مترادف فرش آمده است و آنجا که از فرش«بهارستان» سخن می رود که در حمله اعراب به ایران از کاخ تیسفون به دست آمده است در معجم البلدان از یاقوت حموی (اوایل سده هفتم هجری قمری) چنین می آید: «بسطامی یافتند از دیبا، شصت ارش اندر شصت ارش». در نُزهَه القُلوب حمدالله مستوفی(۷۵۰) از قول ابوعون صاحب کتاب الذیج چنین آمده است: «در قالی قلا فرشی بافته می شود که آن را قالی نامند و قالی نسبت اختصاری است به شهر قالی قلا و قالی قلا شهری است در ارمنستان کبیر. . . از عهد انوشیروان، هنوز ارمنستان به دست ایرانیان بود تا اسلام آمد. «ارمینیاغس» یکی از مردم ارمنستان زمام حکومت را در دست گرفت. پس از وی زنی به حکومت رسید به نام «قالی» و شهری ساخت و آن را «قالی قاله» نامید که به معنای احساس است.

پیشینه قالی

تاریخچه بافت قالی(فرش) تا آنجا که دانسته شده است به هزاره پنجم و ششم پیش از میلاد در آسیای مرکزی برمی گردد. قالی ایرانی پازیریک، قدیمی ترین قالی یافته شده جهان است که در سیبری کشف شده و بافت ایران در دوران هخامنشیان است. قالی بافی در سده ۱۰میلادی به وسیله مورها به اسپانیا شناسانده شد. جنگ های صلیبی باعث شد تا قالی های ترکی به اروپا برود که در آنجا بیشتر ازدیوار آویزان می شد یا بر روی میزها قرار می گرفت. بنابراین، از آغاز آشنایی اروپاییان با قالی، آنها به آن به دیده یک اثر هنری و نه یک زیرانداز می نگریستند. پس از گسترش تجارت در سده ۱۷، قالی های ایرانی به شکل چشمگیری به اروپای غربی شناسانده شد. امروزه مراکز عمده تولید و بافت قالی، کشورهای ایران، پاکستان، هند، ترکیه، شمال آفریقا، منطقه قفقاز، نپال، اسپانیا، ترکمنستان و تبت هستند.

قالی ایرانی

قدیمی ترین نمونه قالی ایرانی که یافت شده قالیچه ای است با نقوش اصیل هخامنشی که در گور یخ زده یکی از فرمانروایان سکایی در دره پازیک در ۸۰ کیلومتری مغولستان بیرونی پیدا شده و قالی پازیریک نامیده می شود. پژوهشگران این قالی را از دست بافت های پارت ها یا مادها می دانند.
قالی ایرانی از دیرباز معروف و مورد استفاده بوده است. گزنفون تاریخ نگار یونانی در کتاب سیرت کوروش می نویسد: «ایرانیان برای اینکه بسترشان نرم باشد قالیچه زیر بستر خود می گسترند. » سالنامه چینی سوئی سو در دوره ساسانی از فرش پشمی ایران به عنوان کالای وارداتی به چین نام می برند. فرش معروف بهارستان در کاخ تیسفون نیز به خاط شکوهش بازتاب گسترده ای در ادبیات اسلامی داشته است.
هم اکنون ۴۰درصد صادرات قالی ایرانی از طریق استان آذربایجان شرقی صورت می گیرد. شرکت فرش ایران، طرح های فرش ایرانی را به چند گروه اصلی بخش کرده است: طرح های آثار باستانی و سازه های اسلامی. شاه عباسی. اسلیمی.

قالی بافی در استان اصفهان

اصفهان در زمان صفویه یکی از مراکز عمده قالیبافی بود. در این شهر تعداد زیادی کارگاه وجود داشت که در آن قالی های زربفت بافته می شد. اصفهان در حمله افغان آسیب فراون دید و تعداد بسیاری از هنرمندان و صنعتگران خود را از دست داد ولی پس از چندی توانست رونق اولیه خود را به دست آورد. در زمان قاجاریه قالیبافی اصفهان دوباره احیا شد.

طراحی فرش

طراحی فرش حرفه ای است که در آن طراح فرش نقشه بافت را با توجه به نقشی که قرار است بر روی فرش تولید شده باشد می سازد. این طرح می تواند بر روی کاغذ یا ابزار دیگر باشد.

نمونه هایی از طراحی سنتی ایران

طرحهای ایلی

این طرحها از قدمی ترین و اصیلترین طرح ها در فرشبافی ایران بوده است و مخلوق ذهن قالیبافان بومی است. طبیعت و محیط زندگی آنها به ساده ترین شکل در طرح این فرشها منعکس شده است. از نقشه های منظم و مدرون پیروی نمی شود و دارای زیبایی دلپسندی است. طراحان فرش این طرح را از منطقه ای به منطقه دیگر منتقل کرده اند چنانکه از غربی ترین نقطه ایران به شرقی ترین منطقه راه یافته است.
گروه های فرعی این طرحها اغلب منسوب به نقاطی است که طرح ابتدا در آنجا رواج پیدا کرده است یا به نام اشخاصی است که دارای نفوذ محلی بوده اند یا سفارش بافت آن را داده اند. نامهای معروف و قدیمی این گروه عبارتند از هیبت لو (مربوط به فارس و آباده)، قشقایی بته، افشاری، خاتونی، اردبیل، مزلقان، خمسه، ساوه، تفرش، هریس، مهربان، گوراوان، زنجان و مشکین شهر، بختیاری، کردی، یلمه، گبه (خودرنگ)، سیستان، فردوس، سالارخانی، یعقوب خانی، سنگ چوبی، علی میرزائی، جان بیگی، جانمازی، جوین، موسی آباد، بلوچستان، ویس، قرجه، سنه و دسته گل.

هندسی:

در این طرح از انواع اشکال هندسی استفاده می شود، معمولاً خطوط زاویه دارند و به طور دورانی و قوسی شکل حرکت نمی کنند. گروه های فرعی مهم این طرح عبارتند از: هندسی بندی قایی، هندسی ترنج دار، هندسی محرمات، هندسی لچک ترنج (شاخه شکسته)، هندسی کف ساده، هندسی خطائی، هندسی ستاره (موزاییک)، هندسی خاتم شیرازی و هندسی جوشقانی.

محرمات:

طرح محرمات به طرح هایی در فرش اطلاق می گردد که قطعاتی از یک نقشه در طول فرش تکرار می شود و عرض فرش در متن به چند ردیف تقسیم می گردد و هر ردیف آن از رنگ و طرح مشخص از ابتدا تا انتهای فرش ادامه پیدا می کند و به طور راه راه ترسیم می شود. این طرح در بعضی از نقاط ایران به نام قلمدانی مشهور است. گرو ه های فرعی طرح محرمات عبارتند از: قلمدانی سراسری، گل ریز با زمینه یک رنگ و بته با زمینه الوان.

محرابی:

طرح اصلی محرابی از طرح محراب الهام گرفته شده و تزئیناتی از قبیل قندیلها و ستونها و سرستونها و گل و برگها به آن اضافه شده است. گروه های فرعی این طرح به نامهای محرابی درختی، محرابی گلدانی ستونی، محرابی قندیلی، محرابی گلدانی و محرابی دورنما شهرت دارد.

ماهی درهم:

این طرح در ردیف طرحهای بومی و ایلی است. بافت آن مانند سایر طرحهای هندسی ذهنی است و از روی نقشه به وجود نیامده است. خوشبختانه زیبایی این طرح، طراحان فرش را بر آن داشته است که آن را به صورت یک طرح منظم و مدون و با حفظ ویژگی های قدیمی آن، پیاده نمایند.
این طرح در بیرجند (یکی از شهرهای استان خراسان) بافته می شده و به تدریج به سایر مناطق فرشبافی ایران راه یافت. چنانکه امروز از شرق تا غرب و همچنین در نواحی مرکزی ایران یعنی از استان خراسان تا آذربایجان و همدان و اراک رواج پیدا کرده است. گروه های فرعی منشعب از آن عبارتند از: ماهی هرات، ماهی فراهان و زنبوری، ماهی سنه یا کردستان، ریزه ماهی یا خرده ماهی و ماهی درهم بندی.

گلدانی:

در طرح گلدانی اغلب شکل گلدان در اندازه های مختلف به چشم می خورد. گاه یک گلدان بزرگ پر از گل تمام فرش را می پوشاند. گاه چند گلدان کوچک به طور متقارن در اطراف متن یا دنبال هم سراسر متن را فرا می گیرد. گروه های فرعی این طرح عبارتند از: گلدان ختایی، گلدانی دو طرفه، گلدانی محرابی، گلدانی سراسری، گلدانی ظل السلطان (گل و بلبل)، گلدانی حاج حاتمی، گلدانی تکراری، گلدانی لچک ترنج و گلدانی یک طرفه.

گل فرنگ:

طرح گل فرنگ ترکیبی است از طرحهای اصیل ایرانی با گلهای طبیعی، مخصوصاً گل سرخ. در این نوع قالی از رنگهای تند روشن به خصوص رنگهای سرخ استفاده می شود. گروه های فرعی این طرح را گل سرخ (لچک ترنج)، گل فرنگ بیجار، گل فرنگ مستوفی، گل فرنگ ترنجدار، گل فرنگ دسته گلو و گل فرنگ گل و بلبل تشکیل می دهند.

قابی:

این طرح از قابهای چند ضلعی به وجود آمده است و از گروه های فرعی آن قابی اسلیمی، قابی قرآنی کرمان یا ستونی را می توان نام برد.

شکار گاه:

مشخصاتی که در مورد طرحهای درختی ذکر شده در طرحهای شکارگاه نیز وجود دارد، اما در اغلب طرحهای شکارگاه، حیوانات وحشی در حال شکار نقش بسته شده است. گروه های فرعی این طرح عبارتند از: شکارگاه درختی، شکارگاه ترنجدار، شکارگاه قابی، شکارگاه لچک ترنج و شکارگاه سراسری.

تلفیقی:

علاوه بر طرحهای نامبرده بالا که هر یک برای خود دارای نامهای مشخص و معین هستند و تاریخچه قابل توجهی دارند به مرور زمان طرحهای دیگری هم ازترکیب و تلفیق دو یا چند طرح به وجود آمده است. از گروه های فرعی این گونه طرحها می توان طرحهای شاخه پیچ ترنجدار، سلسله ای ترنجدار، تلفیقی لچک ترنج، گلدانی بند اسلیمی، تلفیقی قاب قابی، تلفیقی دورنما، تلفیقی ترنجی، دسته گل، تلفیقی سبزی کار، تلفیقی ترنجدار، تلفیقی ترنجی کف ساده، تلفیقی لچک ترنج کف ساده، تلفیقی لچک ترنج سبزی کار کف ساده و تلفیقی بندی دسته گل را نام برد.

لکه بری فرش ماشینی

به دلایل مختلفی ممکن است لکه‌هایی از غذا، جوهر، مواد شیمیایی و هرگونه ماده رنگی یا آلوده‌ی دیگر بر روی فرش شما ایجاد شود. در ادامه فهرستی از انواع لکه‌ها و روش پاکسازی آن‌ها را مرور خواهیم کرد. نخستین موضوع در لکه بری فرش، انجام هر چه سریع‌تر این کار است. هر چه فاصله‌ی میان ایجاد لکه و لکه‌بری بیشتر شود، احتمال عدم موفقیت افزایش خواهد یافت.

قطعات آدامس

برای حذف قطعات آدامس از روی فرش ماشینی ابتدا با استفاده از یک قطعه یخ، آدامس را منجمد و سفت کنید سپس با استفاده از یک کاردک آن را از سطح فرش جدا نمایید. برای جلوگیری از خیس شدن فرش توسط یخ می‌توانید قطعات یخ را درون یک کیسه‌ی فریزر قرار دهید و کیسه را روی فرش بگذارید.

قطره‌های جوهر

برای پاکسازی جوهر از روی فرش، از ماست استفاده کنید. ماست را به مقدار کافی روی بخش‌های آلوده قرار دهید و آن‌قدر ماست را روی لکه‌ها حرکت دهید تا به خوبی با جوهر ترکیب شود. سپس با استفاده از یک قاشق ماست رنگی‌شده را از روی فرش پاک کنید. ممکن است لازم باشد این کار چندین بار تکرار شود تا به نتیجه‌ی قابل قبول دست پیدا کنید.

لکه چای روی فرش ماشینی

برای پاکسازی چای و انواع نوشیدنی‌های متداول از روی فرش ماشینی، از آب ولرم و شامپو استفاده کنید. کمک گرفتن از یک قطعه اسفنج در انجام این کار به شما یاری خواهد داد. این روش برای پاکسازی سایر نوشیدنی‌های متداول مثل قهوه و شربت نیز قابل استفاده است.

لکه‌های روغن، چربی و واکس

برای پاکسازی این نوع لکه‌ها ابتدا سعی کنید با استفاده از قاشق تا حد امکان فرش را پاک کنید. سپس یک پارچه‌ی سفید و تمیز نخی را روی قسمت آلوده قرار دهید و با حرکت دادن اتوی گرم روی پارچه، مقداری دیگر از چربی جذب پارچه خواهد شد. در نهایت می‌توانید با استفاده از سرکه‌ی سفید باقیمانده‌ی ماده‌ی چرب را از فرش پاکسازی کنید. فراموش نکنید که پس از آن می‌بایست سرکه را نیز با استفاده از آب از فرش خارج کنید.

لکه تخم‌مرغ و خون

برای پاکسازی این نوع لکه‌ها از ترکیب آب ولرم، صابون و نمک و سرکه استفاده کنید. پس از پاکسازی از آب ولرم برای از بین بردن مواد شوینده استفاده کنید.

لکه و خاک و دوده

چنانچه رنگ زمینه‌ی فرش شما روشن باشد ممکن است در زمانی کوتاه آلودگی‌های معمول مانند دوده و خاک را روی آن قابل مشاهده باشد. برای پاکسازی این نوع آلودگی‌ها مقدار نمک روی بخش آلوده بریزید و پس از گذشت نیم ساعت آن را با استفاده از جاروی برقی از روی فرش پاک کنید. علاوه بر روش فوق، می‌توانید مقدار کمی شامپو فرش را درون یک کاسه متوسط به همراه مقدار کمی آب ترکیب کنید و آنقدر هم بزنید تا کف کند. سپس با استفاده از اسفنج، کف‌های ایجاد شده را روی فرش بکشید و حرکت دهید تا آلودگی‌ها حذف شوند. پس از چند بار انجام این کار اسفنج را با آب تمیز بشویید تا آلودگی‌های جذب شده به اسفنج به نقاط دیگر فرش سرایت نکند.

نوشیدنی‌های شیرین

پاکسازی شیرینی از روی فرش از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا این مواد باعث پوسیدگی فرش می‌شوند. استفاده از آب ولرم در این موارد توصیه می‌شود.

قطرات شمع و پارافین

شمع و پارافین نیز با روشی که در مورد قطعات آدامس گفته شد قابل پاکسازی هستند.

نکات پایانی

در تمام روش‌هایی که از آب و مواد شوینده برای پاکسازی و لکه بری فرش استفاده می‌کنید، باید دقت کنید که فرش در محلی قرار بگیرد که رطوبت آن هر چه زودتر از بین برود، باقی ماندن رطوبت فرش در زمان طولانی سبب می‌شود علاوه بر پوسیدگی، بخش‌های مرطوب کفک بزنند و در نتیجه عمر فرش کاهش پیدا کند.

ویژگی های فرش دستباف خوب

فرش دستباف

از ویژگی های یک فرش دستباف این است که در فرش دستباف، چند سانتی متر اختلاف در ابعاد فرش در قسمت های بالا و پایین وجود دارد که در واقع این یکی از ویژگیهای فرش دستباف است و عیب به شمار نمی رود. یک فرش‌ دستباف ایرانی در سه قالب اصلی ترنج، خشتی و افشان بافته می‌شود.

فرش دستباف نماد ملت ایران

هر ملتی یک کالای نمادین دارد که دنیا آن ملت را با ذکر آن کالا بیاد می آورد؛ فرش دستباف نماد ملت ایران در بین اقوام است و جهان ایران را با فرش دستباف آن و فرش دست باف را با ایران می‌شناسد.

کارشناسان فرش سراسر دنیا می گویند فرش دستباف ایرانی بهترین و زیباترین نوع فرش در دنیاست. باستان شناسان و متخصصان اعتقاد دارند تاریخچه بافت و تولید فرش در ایران به دوران صفویه (۱۷۳۶ ۱۵۰۱ میلادی) برمی گردد. پژوهشگران معتقدند که قرن ۱۶ و ۱۷، آغاز شکوفایی هنر فرشبافی در ایران بوده است.

 

حدود یک سوم فرش دستباف کل دنیا در ایران بافته می شود و ۳۰ درصد از بازار صادرات فرش دستباف در دنیا، در دست کشور ماست. اگر می خواهید فرش دستباف بخرید یا تصمیم دارید فرش دستباف تان را عوض کنید، بهتر است قبل از این کار نکته هایی را که برای خرید یک فرش دستباف خوب لازم است، بدانید.

 

ویژگی های یک فرش دستباف خوب

۱٫ یک فرش‌ دستباف ایرانی در سه قالب اصلی ترنج، خشتی و افشان بافته می‌شود که لچک ترنج بیش از همه طرفدار دارد و اکثر فرش‌هایی که در خانه‌های ایرانیان می‌بینید طرح ترنج است که حاشیه‌هایی پهن در اطراف و طرح‌های بیضی و دایره‌ای در میانه دارد و این طرح در فرش های دستباف، از معماری دوره اشکانیان الهام‌گیری شده است.

 

۲٫ فرش دستباف علاوه‌ بر ارزش هنری والاتری که نسبت به فرش ماشینی دارد ویژگی‌های برتر دیگری هم دارا است. به طور کلی یک فرش دستباف، از دور و نزدیک جلوه خوبی دارد و درخشنده‌ است.

 

۳٫ از ویژگی های یک فرش دستباف این است که در فرش دستباف، چند سانتی متر اختلاف در ابعاد فرش در قسمت های بالا و پایین وجود دارد که در واقع این یکی از مشخصات فرش دستباف است و عیب به شمار نمی رود، اما در صورتی که در قالیچه های کوچک به چشم می آید. با تا کردن فرش دستباف از قسمت میانی می توانید از تقارن آن اطمینان پیدا کنید.

 

۴٫ تقارن رنگ از دیگر ویژگی های یک فرش دستباف است که باید به آن توجه کرد. هنگام خرید فرش دستباف به تقارن رنگ در قسمت های متقارن توجه کنید و حتما در نور طبیعی آن را بررسی کنید، این نکته را در نظر بگیرید که رنگ فرش دستباف در جهت خواب آن تیره تر به نظر می رسد. حواستان باشد که اشکال و هندسه طرح جایی ناتمام نمانده باشد.

 

یکی از ویژگی‌های یک فرش دستباف این است که در تابستان سرد است و در زمستان گرم.

 

۵٫ از دیگر ویژگی های یک فرش دستباف که می توان به آن اشاره کرد این است که پرز فرش دستباف باید درخشان و انعطاف پذیر باشد. اگر قسمت انتهایی پرز با رنگ سطح فرش دستباف اختلاف داشته باشد، نشانه این است که با رنگ های جوهری فرش را رنگ کرده اند و ممکن است رنگ بدهد. یک فرش دستباف با پرز خشن سخت تر تمیز می شود.

 

۶٫ فرش دستباف تنها کف پوشی است که بر اثر پا خوردن، نور و شست و شو زیبایی های آن مضاعف گردیده و هیچ گاه چشم نوازی خود را از دست نمی‌دهد که این یکی از ویژگی های فرش دستباف است. بالاخص اگر که فرش دستباف با استفاده از مواد رنگزای طبیعی رنگ شده باشد. فرش دستباف هر چه بیشتر پا بخورد و هرچه بیشتر بماند ارزش مالی و هنری‌اش بیشتر می‌شود.

 

۷٫ یکی از ویژگی‌های یک فرش دستباف این است که در تابستان سرد است و در زمستان گرم، اما فرش ماشینی به خاطر مواد پلاستیکی‌اش این ویژگی را ندارد.

 

۸٫ مساله دیگر در مورد رنگ فرش دستباف است. برای اینکه خیالتان راحت شود که یک فرش دستباف مرغوبی خواهید خرید قبل از پرداخت وجه به فروشنده با یک دستمال نمدار روی قسمتی از فرش دستباف بکشید، اگر رنگ فرش دستباف مصنوعی باشد فرش به دستمال رنگ می‌دهد.

 

۹٫ از ویژگی های یک فرش دستباف این است که در بافت آن از  الیاف طبیعی استفاده شده است. یقین داشته باشید که چون مواد تشکیل دهنده فرش دستباف از طبیعت گرفته شده و به هیچ وجه از الیاف مصنوعی استفاده نمی شود به تامین سلامت جسمانی شما کمک خواهد کرد. باید گفت برخی الیاف مصنوعی برای بیماری‌هایی مانند آسم خطرناک اند، حساسیت بر انگیز بوده و برای کودکان نیز زیان آورند. اما الیاف طبیعی در فرش دستباف هیچگونه حساسیتی بوجود نمی‌آورند.

 

۱۰٫ طرح‌ها و رنگ‌های متنوع فرش دستباف آرامش روحی و روانی شما را تامین و موجبات لذت بردن در زندگی را برای شما فراهم می نماید که این خود از ویژگی های یک فرش دستباف است. شما می‌توانید از میان هزاران طرح و نقشه رایج در فرش دستباف ایرانی و با رنگبندی‌های بسیار متنوع آنچه را که باب طبع شماست و از دیدن آن لذت می‌برید انتخاب نمایید.

 

۱۱٫ با توجه به استفاده از پشم و ابریشم و پنبه به عنوان مواد اولیه در قالی دستباف هیچگاه شاهد تولید الکتریسیته‌ی ساکن از فرش دستباف نخواهید بود، که این از ویژگی های یک فرش دستباف است و مزیتی است که نسبت به بسیاری از کف پوش های دیگر ملموس و قابل توجه است.

 

۱۲٫ از دیگر ویژگی های یک فرش دستباف عمر و ماندگاری آن است.  فرش دست باف نسبت به همه ی کف پوش‌های دیگر از عمر چند برابری برخوردار بوده و قابلیت بسیار بالایی برای پاکیزگی و تنظیف دارد.

 

با خرید فرش‌های دستباف نفیس کمک قابل توجهی به حفظ میراث فرهنگی کشورمان نموده و باعث ترویج فرهنگ خود، آرزوها، آرمان‌ها و علایق بافندگان و طراحان فرش خواهید گردید. همواره به یاد داشته باشید که بافندگان بسیاری از این راه امرار معاش می‌کنند.

معرفی فرش مود

روستای مود واقع در ۳۸ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند از دیگر مناطق معتبر و شناخته شده قالیبافی نه تنها در بیرجند بلکه در جنوب خراسان می باشد. کیفیت و نوع مرغوب قالیهای مود در سالهای گذشته شهرت جهانی را نه تنها برای خود بلکه برای شهر بیرجند بدنبال داشته است.

 

عده ای عقیده دارند که اولین بار جهت ایجاد کارگاههای قالیبافی استادکاری از درخش به این روستا آورده شده و لذا از لحاظ قدمت و سابقه بافت، پس از روستای درخش قرار دارد. اما آنچه که در حال حاضر و با مشاهده سبک دارهای قالی در این منطقه توجه هر بیننده را بخود جلب می نماید، شباهت کامل دستگاههای قدیمی قالیبافی منطقه بیرجند با دستگاههای قدیمی قالیبافی استان کرمان است.

 

قالیهای مود, قالیبافی

 

روش چله کشی فارسی و شیوه نصب آن بر روی دار قالی و همچنین شکل و نحوه کار دارهای قالی در تمامی موارد منطبق با نوع دارهای کرمانی است. از لحاظ شکل ظاهری، برخی از دارها فاقد قسمتهای راست رو و چپ رو هستند و صرفاً از دو بخش سر دار و زیر دار تشکیل شده اند. این قبیل دارهای قالی به کرات در مناطق مختلف استان کرمان مشاهده شده است.

 

اما شهرت و آوازه بسیار زیاد قالیهای مود، باعث گشت بسیاری از دست اندرکاران، خریداران و حتی تجار، فرش بیرجند را با نام مود معرفی نموده و بسیاری از بافته های منطقه بیرجند را به آن نسبت دهند. بعلت فقر اقتصادی قریب به ۳۰ سال است که قالی مود از معیارها و اندازه های واقعی خود فاصله گرفته ولی علیرغم این مسأله هنوز نیز بطور گسترده در تولید قالی منطقه بیرجند دارای اهمیت و اعتبار خاصی است.

 

قالیهای مود, قالیبافی

صنایع دستی روستای مود

 

استفاده از مواد اولیه نامرغوب و کاهش نسبی کیفیت قالیهای مود دیر زمانی است که باعث گردیده دیگر مناطق و روستاهای بیرجند گوی سبقت را ربوده و با استفاده از نام مود و اطلاق آن بر بافته های خود بازار قالی بیرجند بویژه روستای مود را زنده نگه دارند و باید اذعان داشت که در این راه موفق بوده اند و خیل عظیمی از قالیهای که هم اکنون در داخل و خارج از کشور تحت عنوان مود عرضه میگردد، حاصل دست بسیاری از بافندگان دیگر مناطق همجوار می باشد.

 

استاد حاج حسین امینی بزرگترین و مشهورترین تولید کننده قالی معاصر بیرجند در خصوص علل رکود و تنزل قالی مود می گوید: متأسفانه کم کم قالیهای مود به نحوی خراب شد. در آن زمان در بلوچستان بازار خرید و فروش و حتی تولید فرش وجود نداشت، بهمین دلیل روستای مود مورد توجه بزرگان و ثروتمندان بلوچ قرار گرفت و بخش زیادی از قالیهای مود وارد بازار بلوچستان شد.

 

قالیهای مود, قالیبافی

 

پس از ورود نوع رنگهای شیمیایی باز هم بسیاری از قالیهای مود وارد بازار سیستان می شد و با توجه به اینکه رنگ آنها همان شفافیت و درخشندگی سابق را داشت و خریداران بلوچی قدرت تشخیص آنرا نداشتند، با همان قیمت به خرید آن اقدام می نمودند و این امر بطور مستمر ادامه یافت و پس از مدتی تمام قالیهای مود به این صورت عرضه شدند. مقداری که به خارج و مناطق دیگر فرستاده شد پس از مدتی رنگ باخت و مواد اولیه آن نامرغوب تشخیص داده شد و باعث از بین رفتن وجهه و اعتبار فرش مود گردید که این امر در کل بازار فرش بیرجند بی تأثیر نبود.

 

قالیهای مود, قالیبافی

 

به نظر من بلوجستان عامل انحراف قالی مود شد. نقطه نظرات استاد امینی جای بحث و کنجکاویهای عمیقی دارد. شاید بسیاری از عواقب و نابسامانیهای امروز در روستای مود بی ارتباط با این عرضه نباشد. استاد امینی شروع این اوضاع را به سالهای ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ نسبت می دهد که عواقب آن هنوز نیز قابل مشاهده می باشد. اگر چه بسیاری از خبرگان از جمله استاد امینی از سالهای اول دهه ۱۳۳۰ در ترمیم و بازسازی قالی بیرجند کوشش فراوانی نمودند اما به عقیده تجار و دست اندرکاران فرش در بیرجند روستای مود هیچگاه نتوانست درجه و اعتبار گذشته خود را در میان مناطق قالیبافی بیرجند همچون گذشته باز یابد.

 

در واقع می توان گفت امروزه نام مود بیش از قالی آن محبوبیت جهانی دارد. اما از همین سالهاست که روستای درخش تحولات زیربنایی را در بافته های خود آغاز نمود. گام ۱ – طرحهای رایج: عمده طرحهای رایج در قالی های مود را می توان در یکی از گروه های زیر قرارداد:

– خشتی: خشتی را چهار فصل یا بختیاری گویند. این نقش فاقد لچک و ترنج می باشد.

 

وجود مربعهایی برنگهای مختلف در کنار یکدیگر که هر یک نقش متفاوت با دیگری را به شکل گل، ماهی، درخت و … در خود دارد علل نامگذاری نقش خشتی بر آن است و اگر فقط از گل و گیاه استفاده شود، آنرا طرح خشتی بختیاری می نامند. این نقش از نقوش پر طرفدار در بین بافندگان می باشد و هم اکنون نزدیک به ۵۰% بافندگان مودی این نقش را می بافند.

 

-سعدی: طرحی ربعی است که توسط فردی به همین نام ساکن روستای مود طراحی شده است. این طرح لچک و ترنج می باشد و در زمینه گلهای پیچ در پیچ مخلوط اسلیمی کار شده است لچک، ترنج و زمینه هر کدام نقش مجزایی دارند و نقشها به هیچ وجه درهم ادغام نمی شوند. ترنج آن به گل آفتابگردان و یا خور، شبیه می باشد که معمولاً سر ترنج یا سماور نیز دارد.

 

قالیهای مود, قالیبافی

 

حسین دستجردی که به خاطر قریحه شعرش به سعدی معروف می باشد از طراحان خلاق و مستعد منطقه مبدع طرح سعدی بوده است. این طراح طرحهای خود را بر روی پارچه کرباس که خود خط کشی می کرد میکشید و سپس به نقطه کردن آنها می پرداخت. این طرح کماکان نیز مورد استقبال بافندگان مودی می باشد و نزدیک به ۳۰% ایشان این نقشه را در دست بافت دارند.

 

– نقشه های غلط: نقشه های غلط در مود به نقشه هایی گفته می شود که سابقه بافت در منطقه نداشته و بافنده به سفارش شخص یا تاجر مشغول به بافت این نقشه است نمونه هایی از طرحهای کرمان و تبریز و مشهد و غیره از جمله نقشه های غلط منطقه می باشند.

 

– کله اسبی: در این نقشه سرتاسر متن را که اغلب به رنگ کرم خاکی و شکلاتی کم رنگ است گل و برگ طرح می پوشانند. وجود ۱۶ اسب بالدار که دور تا دور ترنج مرکزی را می پوشانند از دلایل اصلی انتخاب نام کله اسبی برای این نقش است. این نقش که سابقه ای بین ۳۰ تا ۴۰ سال در منطقه دارد به گفته ساکنان روستا یکی دیگر از طرحهای وارداتی است که گفته می شود از تبریز وارد منطقه شده است. بافت این نقش نیز بنا به خواسته بازار هم اکنون بسیار کم و جزئی در حدود ۵% قالیهای بافته شده را تشکیل می دهد.

 

-ریزه ماهی (ماهی درهم): اصل نقش ریزماهی نقشی است سراسری و فاقد لچک و ترنج که در آن واگیره ماهی تکرار میشود و تمام سطح را می پوشاند، که این نقش نیز دستخوش تغییرات سلیقه ای بافندگان و طراحان فرش قرار گرفته و بصورتهای زیر نیز بافته می شود: الف- ریزه ماهی پنج متن:در این نقشه طرح ماهی عامل اصلی می باشد و وجود چهار لچک مثلثی شکل در چهار گوشه متن قالی بلاجبار زمینه چند ضلعی به شکل لوزی را ارائه می کند. رنگ زمینه لچک ها متفاوت با رنگ زمینه اصلی نقش مهمی در گیرایی و جذب بیننده ایفا می کند.

ب- ریزه ماهی لچک ترنج یا زمینه خورشیدی:وجود ترنجی به شکل دایره یا بیضی با ۱۶ تا ۳۶ رأس که در محل به آن کله یا گل می گویند سبب شده به طرح زمینه خورشیدی موسوم شود. کله هایی به نام کله ترنج یا سماور یا کشکولی که در دو سر نقش خورشید جای میگیرند از ویژگیهای خاص این نقش است قالیهای ریزه ماهی از نقوش مربع شکلی به نام قفلگاه (واگیره) تشکیل می شوند و هر قفلگاه سطحی را که معادل ۵۱ گره است در برمی گیرد.

در قالیهای پر کار و ریز بافت مساحت قفلگاه نسبت به قالیهای درشت بافت کمتر است بافت نقش ریزه ماهی در مود به سبب ظرافت نقشه و اجبار بافنده به استفاده از گره تا هم اکنون در مود بسیار کم و چیزی در حدود ۵% فرشهای بافته شده را تشکیل میدهد.

 

– بوته جقه: طرح بوته جقه در ردیفهای منظم و در اندازه و رنگ یکسان در متن قالی کاربرد دارد، این طرح فاقد لچک و ترنج است و نقش بوته سرتاسر قالی را در ردیفهای منظم در حالی که بین آنها را انواع گل و برگ ریز پر کرده بطور کامل می پوشاند.

 

گام ۲ – رنگبندی: از رنگهایی که در منطقه مورد استفاده قرار می گیرد می توان رنگهای تخم لاکی: قهوه ای تیره – آتشی: قرمز روشن – لاکی: قرمز – گل خار: صورتی – کاهی: رنگ کرم و نخودی – ماستی: آبی – دوغی: آبی کم رنگ – شتری: قهوه ای موشی یا ماشی: قهوه ای کم رنگ – هلی: شکلاتی – پیازی: نارنجی متمایل به قرمز – گل انار: لاکی متمایل به زرد – فولادی: آبی کم رنگ – سبز (دو نوع) – خاکی – سرمه ای – سفید را نام برد. از این رنگها معمولاً سه رنگ کرم، لاکی و سرمه ای بعنوان رنگ زمینه می باشند که در بین این سه رنگ سرمه ای از کاربرد کمتر و کرم از کاربرد بیشتر برخوردار می باشند.

 

گام ۳ – رنگرزی: رنگرزی در مود در گذشته ای نه چندان دور تماماً گیاهی و توسط خود بافندگان با وسواس خاصی انجام می شده، این وسواس تا حدی بود که آنان را وا می داشت تا پشم چیده شده از پشت گوسفند را نیز خود با دست ریسیده و رنگ کنند و دلیل این کار را هم وجود روغن ریسندگی بر روی پشمهای ریسیده شده توسط ماشین می دانستند که در عدم جذب و شفافیت رنگ نقش بسزایی را ایفا می کند و همین وسواس و دقت و یا به تعریف بهتر خوش سلیقگی بافندگان مودی که بر تمام مراحل تهیه مواد اولیه نظارت کامل داشته و بعضاً دارند سبب شده که فرش مود در زمره بهترین فرشهای خراسان قرار گیرد. که البته امروزه بخاطر مقرون به صرفه نبودن استفاده از رنگ گیاهی و یا بعضاً به سفارش شخص سفارش دهنده از رنگهای شیمیایی هم استفاده می شود.

طرحها و نقوش فرش دستباف

در این مقاله در مورد نقوش فرش دستباف ارائه شده است ، همچنین در زبان فارسی، واژه هنر معادل ”‌ فن ”‌ و گاه ”‌ صنعت ”‌ به کار رفته است .به غیر از آن این واژه به معانی مختلف نظیر : علم ، کمال ، فضل ، زیرکی ، شجاعت ، عدالت ، شهامت و تقوی نیز یاد شده است .هنر فرش دستباف ، کاشیکاری ،خوشنویسی و معماری ایرانی بیش از همه چشم گیر است و در دنیا شهره آفاق است .

Image result for ‫نقوش فرش دستباف‬‎

عمر فرش ایرانی به تاریخ کهن هنر و فرهنگ ایرانی بر می گردد. تحسین جهانیان از هنر ایران به خصوص قالی ایران ناشی از تلاش ، عشق و ذوق هنری مردم ایران همراه با فرهنگ ملی و پر رمز و راز ایرانیان می باشد .

حدیث فرش ایران ، حدیث عاشقان ناشناخته ایست که هنر خود را که تنها خودشان به مفهوم آن آشنا هستند ، با پیچیدگی نقش و نگاری که با رنگ به آن معنی داده اند فروتنی و اخلاص هنرمندان فرش ایران ستودنی است طوری که آنان حتی از به جا گذاشتن نام و نشان و زمان خویش بر روی آفریده خود پرهیز داشته اند. تاریخ پر فراز و نشیب ایران ، بخشی از سرگذشت ما ایرانیان ، در اساطیر ، افسانه ها و داستانهای تاریخی سیر می کند .حماسه پرداز بزرگ ایران ، حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی در ابتدای اثر ماندگار و بی مانند خود ،« شاهنامه» درباره تاریخچه گستردنی و رشتن در ایران اشاره دارد و علاوه بر آن بافتن فرش را نیز به طهمورث نسبت می دهد.

نقوش فرش دستباف گاهی پیام دار نوع فرهنگ جاری ،تاریخ،معماری،اقلیم و زمان بافت آن می باشد . طرح و نقشه در فرش نشانگر نوع نگاه هنرمندان به محیط و اقلیم و طبیعت پیرامون است ، نقوش فرش دستباف ایرانی مملو از جهان بینی فلسفی و معنویت صاحب اثر در نهایت سادگی جلوه می نماید.

هنرمندان علاوه بر بکارگیری عناصر طبیعی و یا خیالی ، عوامل و پدیده های موثر در زندگی بشری را اعم از وقایع تاریخی ، حوادث طبیعی ، معماری و غیره را به زبان نقش و نگار با مهارت و چیره دستی خاصی به تصویر می کشد .نقوش و طرح های فرش هر کدام نماد و پیام دار معنویت و عرفان می باشند . از انواع طرح های موجود در فرش دستباف می توان طرح اسلیمی ، افشان ، بته ، درختی ، شکارگاه و غیره را نام برد که هر کدام پیامی را می رسانند .

هنر اسلیمی الهام گرفته از پیچ و خم گیاهان و جانوران و درختان و نقشو نگار طبیعی است . از انواع طرح های اسلیمی می توان دهان اژدری و ماری را ذکر کرد . چون آرایش و شکل ظاهری خطوط این نقوش همچون اندام اژدهای افسانه ای و مار است ، به همین نام نیز معروفند .

طرح افشان ، برگرفته از گلها و گیاهان و شاخ و برگ درختان و حیوانات می باشد . نقش بته ، نشانه درخت سرو است . سرو مظهر و نماد سبزی و شادابی بوده که این طرح در خاتم ها ، شال ها ، قالی ، گلیم و حتی در کاشیکاری بناها دیده می شود .در طرح درختی ، بیشتر از درختان سرو ، بید مجنون که نماد حزن و اندوه را تداعی می کند استفاده می شود .

نقوش فرش دستباف

نقش درخت در زندگی آدمی همیشه دارای اهمیت بوده زیرا از درخت سرو می توانستند نیازهای خود را تامین کنند . در جاهایی که درخت نبوده مانند اقلیم کویری و خشک ، افراد آن مرز و بوم تصویر آن را بر روی صنایع دستی و دست بافته ها می آفریدند .نقشه شکارگاه متشکل از انواع حیوانات از جمله غزال ، گرگ ، شیر ، آهو ، پلنگ و انواع پرندگان است همچنین از شاخه های درخت و گل نیز بهره جسته که به نقش شکارگاهی حالتی زیبا و دلنشین می دهد .

در بخش های زمینه و حاشیه فرش تصاویر انسانها در حال صید و شکار حیوانات وحشی دیده می شود .گاهی در بعضی از نقوش فرش نقش سیمرغ دیده می شود که سیمرغ پرنده ای افسانه ایست که مظهر ذوب و حل شدگی است ; مظهر پرداخت تمام عیار و وابستگی مطلق است که به کبوتر صلح نیز معروف است . وجود سیمرغ در ادبیات فارسی و عرفانی و تاملات متفکران ما و نیز /یش از اسلام سابقه دارد . در شاهنامه بنا بر قراین نقش مربی و راهنما یا حضرت جبرییل (ع) را بازی می کند ، زال را بزرگ کرده و تربیت می کند و در هنگام نیاز به کمک قهرمانان می شتاید .

در ادبیات فارسی ، ماه مظهری از روی زیبا ، نرگس نماینده چشم ،بنفشه مظهر زلف ، باران نشانی از اشک ، گیسو حکایتی از آبشار ، شب نشانی از گرفتگی ، بهر تاکیدی بر باروری و شادابی و نمادهای دیگر است که هر یک دلالت بر امری دارد. باغ با اوصاف خاص ظاهری ، نماد بارزی از بهشت موعود است به نحوی که تفسیر لفظی و کلامی آن در قرآن کریم و نهج البلاغه و بعد از آن در حدیث ها و روایت های اسلامی و سپس در دیوانهای شعرای معروف معاصر و متاخر ایران است .نقوش هندسی موجود در فرش ایرانی در عین سادگی شاید بیان کننده یک بیت شعر، آیه یا سوره ای از قرآن کریم ، داستانی افسانه ای ، تاریخی و یا حدیثی از انبیا باشد. هنر ایرانی سخن و حدیث عشق و معرفت و روحانیت است و ایران را می توان مهد تمدن و فرهنگ و هنر به شمار آورد .

 

چرا باید از فرش دستباف استفاده نماییم؟

در این مقاله در مورد چرا باید از فرش دستباف استفاده نماییم؟ ارائه شده است، همچنین فرش دستباف در میان همه کفپوشهای دیگر از جایگاه ویژه ای برخوردار است و ویژه گیهای این هنر ارزنده ایرانی برای همه ملل و اقوام شناخته شده است. با این حال همگان در خصوص ترویج استفاده از قالی دستباف در بین خانوارها وظیفه مندیم و باید از هر فرصتی برای طرح وجوه تمایز آن با سایر کفپوشها استفاده نماییم.

Image result for ‫فرش دستباف‬‎

برخی مزایای محوری فرش دستباف به سایر کفپوشها را یادآوری می نمایم :

۱- یقین داشته باشید که چون مواد تشکیل دهنده فرش دستباف از طبیعت گرفته شده و به هیچ وجه از الیاف مصنوعی استفاده نمی شود به تامین سلامت جسمانی شما کمک خواهد کرد.پرزهای پشمی قالی با خاصیت الاستیک و فنری خو د حتی نقش یک تشک استاندارد را ایفا می نمایند

۲- طرح ها و رنگ های متنوع قالی دستباف آرامش روحی و روانی شما را تامین و موجبات لذت بردن در زندگی را برای شما فراهم می نماید. شما میتوانید از میان هزاران طرح و نقشه رایج در قالی دستباف ایرانی و با رنگبندی های بسیار متنوع آنچه را که باب طبع شماست و از دیدن آن لذت می برید انتخاب نمایید

۳- قالی دستباف تنها کف پوشی است که بر اثر پا خوردن، نور و شست و شو زیبایی های آن مضاعف گردیده و هیچ گاه چشم نوازی خود را از دست نمیدهد. بالاخص اگر که این قالی با استفاده از مواد رنگزای طبیعی رنگ شده باشد.

۴- با توجه به استفاده از پشم و ابریشم و پنبه به عنوان مواد اولیه در قالی دستباف هیچگاه شاهد تولید الکتریسیته ی ساکن از این کفپوش نخواهید بود، مزیتی که نسبت به بسیاری از کف پوش های دیگر ملموس و قابل توجه است.

۵- با خرید فرش های دستباف نفیس کمک قابل توجهی به حفظ میراث فرهنگی کشورمان نموده و باعث ترویج فرهنگ ایرانی اسلامی، آرزوها، آرمان ها و علایق بافندگان و طراحان فرش خواهید گردید.

۶- با آراستن خانه های خود به فرش دستباف موجبات زندگی بهتر قریب به ۶ میلیون نفر که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم از هنر صنعت فرش دستباف ارتزاق می نمایند فراهم خواهید ساخت.

۷- قالی دست باف نسبت به همه ی کف پوش های دیگر از عمر چند برابری برخوردار بوده و قابلیت بسیار بالایی برای پاکیزگی و تنظیف دارد.

۸- خرید فرش دستباف هزینه نیست بلکه سرمایه گذاری است، با خرید فرشهای نفیس دستباف در جشنواره ی فروش فرش (۲۲ بهمن لغایت ۲۲ اسفند ۸۹) وجوه نقد خود را تبدیل به سرمایه گذاری مطمئن نمایید.

۹- اطمینان داشته باشید که فرش دستباف ایرانی روند افزایشی در قیمت داشته لذا از فرصت استفاده نموده و همین امروز قالی مورد نیاز خود را با قیمت مناسب تهیه نمایید

۱۰-قالی ایرانی باعث رونق بخش کشاورزی و دامپروری و حتی صنعت بالاخص صنعت نساجی است با خرید قالی دستباف عملا” این بخشها هم رونق خواهند یافت

۱۱-هر ملتی یک کالای نمادین دارد که دنیا آن ملت را با ذکر آن کالا بیاد میآورد فرش دستباف نماد ملت ایران در بین اقوام است و جهان ایران را با قالی آن و قالی را با ایران می شناسد

۱۲-به هنگام خرید فرش دستباف تمام تلاشتان این باشد که از هر سبک و طرحی میخواهید انتخاب نمایید مرغوبترین و نفیس ترین باشد.با انتخاب کالای نفیس سرمایه گذاری خود را تضمین نمایید

آیا تابلو فرش هنر است؟

تابلو فرش هنر است که در دهه های گذشته با حجم گسترده تولیدی خود در ایران و سایر کشورهای فعال در این حوزه جنبه ای صنعتی پیدا نموده است که کم کم وجهه هنری فرش در سایه جنبه صنعتی آن قرار گرفته و دیگر از صدها فرش تولیدی این سیستم صنعتی به ندرت شاهد هنری به معنای اصیل هنر خواهیم بود.

Image result for ‫تابلو فرش‬‎

هنر فرش و فرشبافی در دهه‌های گذشته با حجم گسترده تولیدی خود در ایران و سایر کشورهای فعال در این حوزه جنبه‌ای صنعتی پیدا نموده است که کم‌کم وجهه هنری فرش در سایه جنبه صنعتی آن قرار گرفته و دیگر از صدها فرش تولیدی این سیستم صنعتی به ندرت شاهد هنری به معنای اصیل هنر خواهیم بود. این جریان تا آنجایی پیش می‌رود که هرگونه تغییر و تحول در این زمینه را با دلارهای مشتریان خود جهت می‌دهد و هنرمند جای خود را به صنعتگران و تاجران و بازاریابان و دست آخر کارگرانی بی نوا در پی لقمه نانی می‌دهد. هرچند حرکت هنر- صنعت فرش به این شکل تا حدود زیادی ناشی از سیاست‌های کلان کشوری در پاسخگویی به نیازهای اقتصادی و اشتغال گسترده‌ای که فرش می‌تواند داشته باشد است ولی با این حال در سایه بودن ابعاد هنری این کالای ارزشمند ایرانی می‌تواند تبعات بسیار ناگواری برای حیات پر قدرت فرش ایرانی در آینده داشته باشد.

با تمام این اوصاف وضعیت فرزند خلاق و چشم نواز فرش ایرانی در این باره بسیار وخیم‌تر است. آری تابلوفرش که روزی هنر بافنده ماهر و توانای فرش ایران بود امروزه دیگر از هنر و هنرمندی هیچ نصیبی ندارد. تابلوفرش بافی که در ادامه قالی و قالیچه‌های تصویری و با خلاقیت و نوآوری در کاربری آن از زیرپا به روی دیوارها رفت سراسر هنر و در نتیجه ایده پردازی‌های بافنده ماهر ایرانی بود. اما با گذشت زمان این روند بیشتر و بیشتر جنبه تجاری یافت و برابر با آن رشد هنری نداشت. کافی است امروز سری به بازار فرش بزنیم تا ناخودآگاه از پوسترها و نقاشی‌هایی که برایمان آشنا و ناآشناست و با دقت و ظرافتی مثال زدنی بر روی فرش بافته شده‌اند متحیر شویم. اولین سوالی که برایمان ایجاد می‌شود این است که چگونه این تصاویر با چنین دقتی بر روی فرش بافته شده‌اند؟ نکته دیگر این است که این تصاویر و نوشته‌ها و آیات قرآنی با چه دید و نگاهی و مطابق با کدام اصول زیبایی شناسانه یا فرهنگی و هنری انتخاب و بافته شده‌اند؟

تابلو فرش‌های رنگارنگی که امروزه در بازار فرش شاهد آن هستیم بی هیچ سنخیتی با جریان تولید یک کالای هنری، حتی در نازل‌ترین سطح آن تولید می‌شوند و ما دانسته یا ندانسته این کالاهارا با صدایی بلند «هنر» می‌خوانیم و آن را متصل به هنر بی بدیل فرشبافی ایران و ایرانی می‌دانیم. امروزه در جریان تولید یک فرش دستباف با در نظر گرفتن تمام ابعاد صنعتی آن بخش طراحی و رنگبندی آن با اتکا به اصول طراحی سنتی که برگرفته از فرهنگ و هنر غنی ایران است بیشترین نقطه اتصاف جریان تولیدی فرش به «هنر» است. این در حالی است که در تابلوفرش بافی علیرغم همه ظرافت‌هایی که وجود دارد طرح‌ها کاملاً کپی‌هایی از نقاشی‌ها و تصاویری است که اغلب نیز با فرهنگ ایرانی سنخیتی ندارد و هیچ امتیازی برای آن وجود ندارد که روی فرش باشد یا نباشد. منظور این است که چه لزومی دارد مثلاً فلان نقاشی کوبیسم اثر نقاش معروف یا مثلاً تصویری از دلار آمریکایی با دقت و ظرافتی که تحیر هر بیننده‌ای را برمی‌انگیزد بر روی فرش بافته شود و با بافته شدن آن بر روی فرش چه بعدی از زیبایی آن تصویر هویدا می‌شود که در تصویر کاغذی آن مشخص نبود؟

امروزه وقتی به کارگاه‌های تابلوبافی سری می‌زنید متوجه دستگاه‌های گره زنی انسانی می‌شوید که بدون اینکه حتی خط و رنگی را ببینند از روی جدولی ماتریس وار اعداد و ارقام را بر روی دار گره می‌زنند! سابق بر این هنرمند تابلو باف باید مهارتی ستودنی در امر انتخاب رنگ مطابق با تصویر مورد نظر می‌داشت و با تناسب و دقتی قابل تحسین این گره‌ها را منظم کنار هم می‌نشاند و در نهایت تصویر مورد نظر با حداقل تغییر بر پهنه فرش نقش می‌بست. این تصاویر معمولاً بنابر مناسبت یا طرحی که اقتضای آن تصویر را داشت شکل می‌گرفت. اما امروزه صرفاً بر کپی نقشی که بارها و بارها دیده‌ایم بدونه این که بخواهیم با بافت آن بر فرش زاویه دیدی تازه بر آن بگشاییم اصرار می‌ورزیم و شباهت صد در صدی آن را با نمونه اصلی مایه مباهات خود می‌دانیم و با افتخار آن را هنر می‌دانیم.

بازار تابلو فرش در حال حاضر سهم زیادی از فرایند تولید و صادرات فرش کشورمان را ندارد و البته کار بر روی کشف بازارهای جدید خارجی این کالا نیز امری مهم و در راستای توسعه هنر- صنعت فرش حتی ضروری است. اما عدم توجه به مسائلی که توضیح آن آمد مطمئناً در کشف بازارهای داخلی و خارجی همچون یک موج زودگذر خواهد بود که ناشی از علاقمندی‌های فصلی مشتریان آن است و در چنین شرایطی می‌بایست‌ برای حفظ این فرزند نوپای فرش ایرانی و ثمره خلاقیت و نوآوری هنرمندان ایرانی فکر ویژه‌ای نمود.

این فکر ویژه نه در کوتاه نمودن پروسه تولید و یا مکانیزه کردن آن بلکه می‌بایست هرچه بیشتر به سمت هنری نمودن آن باشد. هنری که جز در فرش در جایی دیگر ظهور نیافته باشد و به جرأت بتوان بر آن نام هنر نهاد نه این که هنر برای آن وصله‌ای ناجور باشد.

روش نگهداری فرش ماشینی

فرش ماشینی مانند وسیله‌ی دیگر، روش استفاده و نگهداری خاص خود را دارد. برای افزایش عمر فرش خود و استفاده‌ی بهینه از آن به نکات زیر توجه کنید.

جارو کردن فرش ماشینی

برای جارو کردن فرش ماشینی از جاروی دستی استفاده نکنید. این نوع جارو باعث سایش سطح فرش می‌شود و علاوه بر آن بخشی از گرد و خاک را به میان پرز‌های فرش هدایت می‌کند. بهترین وسیله برای تمیز کردن گرد و خاک از روی فرش ماشینی جاروی برقی است. استفاده از جاروی برقی در جهت‌های مختلف روی فرش سبب می‌شود جهت نخ خاب فرش به صورت نامنظم درآید و فرش ظاهری نامرتب پیدا کند. برای جلوگیری از این اتفاق، جهت پرزهای فرش خود را پیدا کنید و جارو را فقط در همان جهت حرکت دهید.

پاکسازی لکه‌ها از روی فرش ماشینی

برای دریافت اطلاعات کامل در مورد پاک کردن لکه‌ها از روی فرش ماشینی اینجا کلیک کنید.

شستشوی فرش ماشینی

برای شستشوی فرش ماشینی از خدمات شرکت‌های معتبر و دارای مجوز استفاده کنید. شستشوی غیراصولی و استفاده از مواد شوینده‌ی اسیدی یا قلیایی باعث آسیب دیدن فرش خواهد شد. پس از شتستشوی فرش توسط قالی‌شویی یا پس از مرطوب شدن فرش به هر دلیل، مطمئن شوید که رطوبت فرش به طور کامل از بین برود زیرا وجود رطوبت در فرش به طور مرتب باعث پوسیدگی الیاف آن می‌شود.

حمل و نقل فرش

روش مناسب برای حمل فرش ماشینی، لوله یا رول کردن آن است. تا کردن فرش می‌تواند به تار و پود فرش آسیب بزند و حتی ممکن است در صورت افزایش فشار، باعث پارگی فرش شود. در صورتی که ناچار به تا کردن فرش هستید، سعی کنید هر چه زودتر تای فرش را باز کنید و پیش از پهن کردن، آن را محکم لوله کنید و پس از مدتی پهن نمایید. انتقال فرش بهتر است توسط خودروی مناسب صورت بگیرد. در صورت فراهم نبودن خودروی مناسب مانند وانت یا کامیون، فرش را می‌توان به صورت لوله شده روی سقف خودرو قرار داد. تا کردن فرش تحت هیچ شرایطی توصیه نمی‌شود. در صورت لزوم، پس از رسیدن به مقصد هر چه زودتر تای فرش را باز نمایید و آن را لوله کنید.

انبار و نگهداری فرش

بهترین روش برای نگهداری فرش، لوله کردن و قرار دادن آن در نایلون است. بنابراین سعی کنید هنگام خرید، نایلون آن را به صورت سالم نگهداری کنید تا در آینده هنگام حمل و نقل یا نگهداری در انبار مورد استفاده قرار بگیرد. فرش ماشینی نباید در محل مرطوب یا در مقابل نور مستقیم خورشید نگهداری شود.

محل قرارگیری فرش در منزل

فرش خود را در محلی که نور مستقیم خورشید به آن می‌تابد قرار ندهید. این کار در طولانی مدت سبب کاهش کیفیت و آسیب رنگ‌های فرش می‌شود. آسیب‌پذیری برخی الیاف در برابر نور خورشید بیشتر است.

 

انواع فرش دستباف ایران

در این مقاله در مورد فرش دستباف و انواع آن ارائه شده است، همچنین بشر از زمانی که خود را شناخت و ضرورت وجود ملزومات زندگی را احساس نمود، به فکر داشتن منسوجی بود تا او را در برابر سرما و سختی زمین محافظت نماید. پشم و موی حیواناتی نظیر گوسفند و بز، اولین یافته‌های بشر برای برآوردن این نیاز بود و متعاقباً پوست این حیوانات اولین زیرانداز یا به عبارت دیگر، فرش منسوج بود.

Image result for ‫فرش دستباف‬‎

به دنبال تحول و پیشرفت در زندگی، بشر آموخت که می‌تواند با در هم نمودن و فشردن الیاف پشم، زیراندازی ضخیم‌تر و گرم‌تر به نام نمد تهیه نماید. متعاقباً با فراگیری فنون ریسندگی و تابندگی، نخ‌های پشمی را تولید نمود و برای اولین بار با ادغام رشته نخ‌های افقی و عمودی نخ‌های پشم، گلیم را ابداع کرد و این سرآغازی بود برای ابداع فرش گره‌دار یا پرزدار که هنر و فنی پیشرفته‌تر بود.

فرش واژه ای عربی است که به معنای زمین است و در زبان فارسی دارای مفاهیمی چون گسترده شدن، زیرانداز و کفپوش می باشد. با توجه به تعریف فوق مفاهیمی چون گلیم، نمد، زیلو، فرش ماشینی و دستباف را می توان فرش دانست.

مشخصات قالی دستباف

فرش دستباف دارای سه مشخصه زیر می باشد:

۱- دارای تار و پود می باشد.
۲- پرز داشته باشد.
۳- پرزها دور تارها گره خورده باشد.

انواع قالی

از لحاظ مواد مصرف شده در می توان قالی دستباف را در ۵ گروه زیر طبقه بندی کرد:

۱- پشمی: به فرشی که تار و پود آن از جنس پنبه و پرز آن پشمی باشد می گویند. لازم به ذکر است که در میان ایلات و عشایر به جای نخ پنبه از پشم استفاده می شود.

۲- تمام ابریشم: به فرشهایی که پرز و چله آن از ابریشم باشد، تمام ابریشم می گویند.

۳- گل ابریشم: در این گونه فرشها در نقش ها و دور حاشیه ها به جای پرز پشمی از ابریشمی استفاده می شود و معمولاً چله اینگونه فرشها از ابریشم است.

۴- کف ابریشم: در زمینه اینگونه فرشها به جای پرز پشمی از پرز ابریشمی استفاده می شود.

۵- سوف: نوعی قالی است که زمینه آن از پود ضخیم و نازک تشکیل شده و نقش گل و بوته ها پرز دار می باشد.

انواع فرش دستباف از لحاظ ابعاد:

فرش دستباف را از لحاظ انداز به ۷ نوع تقسیم می کنند که انواع آن عبارتند از:

۱- قالی: به فرشهایی که در اندازه های ۳×۲ متر،۵/۳×۵/۲ متر،۴×۳ متر،۴×۶ متر باشد، گفته می شود که به چهار دسته زیر تقسیم می شود:
الف) قالی های کوچک که ابعاد ۳×۲ متر،۵/۳×۳/۲ متر را شامل می شود.
ب) قالی های متوسط که ابعاد ۴×۳ متر و ۸/۲× ۸/۲ متر را شامل می شود.
ج) قالی های بزرگ که ابعاد ۵/۴× ۵/۳ متر و ۸/۴×۷/۳ متر را شامل می شود.
د) قالی های بسیار بزرگ با ابعاد ۵×۴ و۶×۴ متر و بالاتر از این ابعاد را شامل می شود.

۲- قالیچه: به فرشهایی گفته می شود که مساحت آن از ۴ متر مربع کمتر باشد. اندازه قالیچه های متعارف شامل ۲۰/۲×۴۰/۱ و ۵/۲×۵/۱ متر می باشد.
به قالیچه های با اندازه ۲۰/۲×۴۰/۱ سجاده ای و یا دو ذرعی گفته می شود.
همچنین لازم به ذکر است که به قالیچه هایی با ابعاد ۵/۲×۵/۱ را که ریز باف باشند پرده ای گویند.

۳- کلّگی: به فرش هایی می گویند که از نظر عرض از قالی کم عرض تر و از نظر درازا از ۴ متر کمتر باشد که در اندازه های ۳×۵/۱ متر،۳×۷/۱ متر و ۷/۳×۲ متر بافته می شود.

۴- کناره: فرشی است که برای مفرش کردن راهروها و راه پله ها استفاده می شود و پهنای آن از ۷۰/۱ تا ۵/۰ متر و طول آنها از ۱۰-۳ متر متفاوت است و در بعضی از موارد استثنائی نیز تا ۱۵ متر و بیشتر بافته شده است.

۵- ذرع و نیم و ذرع چارک: به فرشهایی که ابعاد آن ۵/۱×۰۴/۱ و ۶۰/۱×۱۰/۱ متر باشد ذرع و نیم گفته می شود.
همچنین به فرشهایی که ۳۰/۱×۸۰/۰ متر باشد ذرع و چارک اطلاق می شود.

۶- پشتی: به قالیچه هایی که مساحت آنها کمتر از یک متر مربع باشد. متداولترین اندازه پشتی ۹۰×۶۰ سانتی متر می باشد.
البته در منطقه گرگان و بجنورد به طور جداگانه برای پشت پشتی ها نوعی گلیم می بافند و داخل آنها را با پر مرغ و ابر پر می کنند که به این گونه پشتی، قارچین می گویند.

۷- پادری: به قالیچه های کوچکی که اندازه پاگرد در بافته می شود پادری می گویند.